start

Wielkanoc – tradycje i obyczaje

• znać zwyczaje wielkanocne,
• umieć przygotować święconkę,
• umieć nakryć do świątecznego stołu,
• znać zasady zachowania się w czasie lanego poniedziałku,
• lepiej współpracować w małych grupach.

• małe karteczki z rysunkami zwierząt (pieski, kurczaczki, baranki),
• duże arkusze papieru, krepina,
• nożyczki i klej,
• kartony z narysowanymi koszyczkami,
• obrus,
• 3–4 komplety talerzy i sztućców,
• wycinki z gazet oraz/lub rysunki potraw i atrybutów świątecznych,
•  jajka ugotowane na twardo,
• zajączki lub jajeczka z czekolady.

1. Powitanie i wprowadzenie

• Przywitaj uczniów i poinformuj, że zamierzasz przybliżyć im tradycje i obyczaje związane z obchodzeniem świąt Wielkiej Nocy. Wyjaśnij, że chcesz im powiedzieć i pokazać, w jaki sposób spędzali święta ich pradziadkowie, dziadkowie, a czasem także rodzice. Obyczaje to takie zachowania, które w określonych okolicznościach (np. w czasie świąt) powtarzamy po ludziach, którzy żyli przed nami. W taki sposób tworzy się właśnie tradycję.
• Wyraź przekonanie, że rodzice z pewnością uczą swoje dzieci, jak obchodzi się różne święta. Powiedz, że ty również chcesz pomóc uczniom poznać różne świąteczne obyczaje.
• Zapytaj dzieci, czy wiedzą, na pamiątkę jakiego wydarzenia obchodzona jest Wielkanoc. Dzieci z pewnością będą wiedziały, że w religii chrześcijańskiej to pamiątka śmierci i zmartwychwstania Chrystusa.
• Następnie zapytaj, kiedy obchodzi się Wielkanoc. Niektóre dzieci będą wiedziały, że wiosną, niektóre być może powiedzą, że różnie – to zależy od roku, inne mogą podać datę tegorocznej Wielkiej Nocy. Ale pewnie niewiele z nich będzie znało zasadę wyznaczania daty świąt. Możesz opowiedzieć dzieciom, jak „zgadnąć”, kiedy będą święta. Oczywiście najłatwiej – spojrzeć do kalendarza. Ale można też inaczej:
• zaczynamy od pierwszego dnia wiosny – tę datę trudno przegapić, bo to „dzień wagarowicza”, który uczniowie z przyjemnością obchodzą,
• od tego dnia patrzymy wieczorami na księżyc: czy jest rogalik, czy kółeczko?
• kiedy dostrzeżemy, że księżyc całkiem się zaokrąglił (co oznacza, że jest pełnia), to czekamy już tylko do najbliższej niedzieli – to będzie właśnie Niedziela Wielkanocna!

2. Zabawa w zwierzątka

• Następnie zaproś dzieci do wspólnej zabawy. Powiedz, że za chwilę każde z nich wylosuje karteczkę, na której narysowane będzie jedno z trzech zwierzątek (dla starszych uczniów można przygotować napisy; ważne, aby liczba karteczek z poszczególnymi zwierzątkami była taka sama, tak aby uzyskać równoliczne grupy do dalszej pracy):
•  piesek,
•  kurczaczek,
• baranek.
• Ważne jest, aby nikomu nie pokazywać swojej karteczki i nikogo nie informować, jakie zwierzątko się wylosowało. Pozwól teraz wylosować dzieciom karteczki i poproś o dalszą uwagę. Teraz niech każdy sam zastanowi się, jak „mówi” wylosowane przez niego zwierzątko. Na dany znak wszyscy uczestnicy ruszają na spacer po sali, wydając odgłos swojego zwierzątka i szukają zwierzątek „mówiących” tak samo. Identyczne zwierzątka ustawiają się w jedną grupę. Zabawa trwa tak długo, aż uczestnicy stworzą trzy grupy. Poproś uczniów, aby pozostali w tych grupach.
• Zapytaj, które z tych zwierzątek nie pasuje do świąt Wielkiej Nocy (piesek). Zapytaj, jakie jeszcze zwierzątko – oprócz baranka i kurczaczka – kojarzone jest ze świętami (zajączek). Porozmawiaj z dziećmi o tych zwierzątkach, które używane są w symbolice świątecznej. Powiedz, że:

3. Robienie palemek

• Poproś trzy grupy dzieci o znalezienie sobie w sali dogodnych miejsc do dalszej pracy. Wyjaśnij, że będziecie teraz wyklejać na dużych kartonach palemki wielkanocne. Zapytaj dzieci, czy wiedzą, jak wyglądają takie palemki.
• Rozdaj kartony, krepiny, nożyczki i kleje. Dla młodszych dzieci konieczne jest narysowanie konturu palemki do wypełnienia na kartonach – to ułatwi pracę.
• Zaproś dzieci do wyklejenia w grupach kolorowych palemek za pomocą dużych kulek i zwijanych pasków z krepiny (możesz zaprezentować, jak je wykonać). Ogranicz czas (ok. 10 min) lub zapowiedz, że sprawdzicie, która grupa skończy pierwsza, ale liczyć się będzie również staranność wykonania i końcowe wrażenie – taki element rywalizacji wpłynie mobilizująco na grupę.
• Aby uniknąć koncentracji na samej rywalizacji, a uwagę uczniów skierować raczej na współpracę członków podgrupy, wyjaśnij, że sukces zależy od dobrej organizacji pracy.
• Opowiedz dzieciom, że zwyczaje wielkanocne to nie tylko to, co dzieje się w świąteczną niedzielę i świąteczny poniedziałek, ale także to, co tradycja nakazuje robić przez cały Wielki Tydzień (tj. tydzień, który poprzedza Wielkanoc) – od Niedzieli Palmowej począwszy.
• Następnie zapytaj, czy uczniowie wiedzą, skąd wziął się zwyczaj robienia i święcenia palemek. Możesz podsumować wypowiedzi uczniów lub po prostu opowiedzieć im o tym własnymi słowami.

4. Święconka

• Poproś uczestników o dobranie się w 5-osobowe zespoły. Każda grupa dostaje kartkę z narysowanym koszyczkiem na święconkę, klej oraz wycinki z gazet i rysunki przedstawiające różne artykuły spożywcze. Zadanie polega na wybraniu i przyklejeniu tych produktów, które tradycyjnie wkłada się do koszyczka, przygotowując pokarmy do święcenia.
• Powieście wykonane wyklejanki na ścianie i porozmawiajcie wspólnie o symbolicznym znaczeniu święconych pokarmów:

• Opowiedz dzieciom, że niegdyś święcono całe stoły zastawione pokarmami, na których znajdował się niekiedy nawet cały prosiak, albo kosze z jedzeniem w ilości wystarczającej do przygotowania wielkanocnego śniadania. Obecnie święci się jedynie niewielkie ilości pokarmów, które następnie dzieli się podczas śniadania między domowników.

5. Nakrywamy stół wielkanocny

• Złącz 2–3 ławki i powiedz uczestnikom, że teraz spróbujecie razem nakryć stół do wielkanocnego posiłku. Rozdaj dzieciom:

• Zabawa jest pretekstem do rozmowy na temat tradycyjnych potraw świątecznych, tego w jaki sposób wygląda stół w domach uczestników i jak w ich rodzinach spędza się święta. Ponadto młodsze dzieci uczą się lub przypominają sobie, w jaki sposób ustawia się naczynia na stole (np. po której stronie kładzie się sztućce).
• Możesz również opowiedzieć uczniom, że niegdyś istniał zwyczaj rozstawania się z typowymi potrawami postnymi. Post w dawnych czasach był bardzo rygorystycznie przestrzegany. Podstawą diety w tych dniach były żur i śledzie. Ostatnie dwa dni postu to czas wielkich przygotowań świątecznych. Wtedy to właśnie urządzano:

6. Zabawa „walki jajek”

• „Walki jajek” to tradycyjna zabawa świąteczna, polegająca na stukaniu jajkiem jednej osoby o jajko drugiej i sprawdzaniu, która skorupka jest twardsza.
• Zaproponuj swoim uczniom tę zabawę. Rozdaj każdemu po jednym ugotowanym na twardo jajku. Zapowiedz, że nie można uderzać jajkiem o stoły, ściany czy inne przedmioty, a jedynie o jajka innych osób. Życz wesołej zabawy!

7. Śmigus-dyngus

• Zapytaj dzieci, co zgodnie z tradycją dzieje się w drugi dzień świąt Wielkiej Nocy i jak ten dzień się nazywa. Poproś, aby dzieci opowiedziały, w jaki sposób one spędzają Poniedziałek Wielkanocny, zwany lanym poniedziałkiem.
• Niegdyś w ten dzień oblewać można było wszystkich i wszędzie. Ale można także było wykupić się od polewania, wręczając pisankę. Najczęściej oblewane były panny – im dziewczyna była bardziej zmoczona, tym miała większe szanse na zamążpójście.
• Postaw przed dziećmi wiadro i karteczki samoprzylepne w dwóch kolorach. Powiedz, że chcesz, abyście razem się zastanowili nad zasadami, które powinny obowiązywać podczas zabaw śmigusowo-dyngusowych. Zadanie wykonajcie w formie burzy mózgów. Na jednych karteczkach zapisujcie to, co dozwolone (np. polewanie kolegów wiadrami wody, głośne piszczenie i krzyki), na drugich – czego nie wolno robić (np. zrzucać torebek z wodą z dużej wysokości, polewać starszych osób i wózków dziecięcych, wlewać wody do autobusów). Następnie oklejcie dyngusowe wiaderko tymi uwagami.

8. Zabawa w szukanie zajączka

• To kolejna tradycyjna zabawa świąteczna. Po śniadaniu wielkanocnym rozpoczynało się szukanie drobnych upominków dla każdego, pochowanych przez zajączka wielkanocnego w różnych miejscach mieszkania.
• Zapytaj dzieci, czy w ich domach zajączek wielkanocny również przynosi prezenty. Zaproponuj uczestnikom szukanie zajączka, które oparte będzie na zasadach zabawy w ciepło – zimno. Ochotnik wychodzi z sali. W tym czasie pozostali uczestnicy chowają czekoladowego zajączka (lub jajeczko) w niewidocznym miejscu. Po powrocie dziecka rozpoczyna się szukanie. Znalezienie zajączka nagradzamy brawami. Potem wychodzi kolejna osoba i zabawa trwa dalej.
• Nie jest możliwe, aby wszyscy uczestnicy spotkania wzięli udział w szukaniu łakoci, gdyż zajęłoby to zbyt wiele czasu. Dlatego pamiętaj, by po skończonej zabawie rozdać pozostałym dzieciom zajączki (lub jajeczka), tak aby nikt nie poczuł się pominięty.

9. Zakończenie spotkania

• Powiedz dzieciom, że to tylko niektóre zwyczaje wielkanocne. Zachęć dzieci, by po powrocie do domów zapytały rodziców i dziadków o zwyczaje świąteczne, które oni pamiętają ze swojego dzieciństwa.
• Zaproponuj rundę – poproś uczestników, aby na zakończenie spotkania każdy z nich powiedział, co najbardziej mu się podobało podczas tych zajęć. Możesz zaproponować również, by dzieci określiły, w jakim nastroju kończą zajęcia.
• Podziękuj za wspólną pracę i wspólną zabawę. Pamiętaj, by złożyć dzieciom życzenia świąteczne.