Newsletter

Nowości wydawnicze

W tym miesiącu w szkole

Ładowanie…

Zobacz więcej »

Kalendarz oświatowy
2014 - Sierpień
Po Wt Śr Cz Pt So Nd
 
       
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31

W tym miesiącu pamiętaj o:

zobacz wszystkie wydarzenia

Ksiegarnia taniej

Artykuły Szkoła

 
rady pedagogiczne

Języki obce w szkole

27.04.2010
Artykuły
Kształcenie i wychowanie
Kształcenie i wychowanie
 
Elżbieta Świerczyńska

Zgodnie z nową podstawą programową języki obce znalazły nareszcie należne sobie miejsce – równe wszystkim innym przedmiotom. Uczniowie obligatoryjnie rozpoczynają naukę języka obcego już w klasie pierwszej i będą ją kontynuować na kolejnych etapach nauczania. Wielu rodziców decyduje się wdrażać dzieci do poznawania języka innego niż ojczysty jeszcze w przedszkolu. Wiele wskazuje na to, że w przyszłości nauczanie języków obcych będzie coraz szerzej zastępowane przez edukację dwujęzyczną. Wszystkie badania dzieci młodszych i starszych, uczących się w systemie dwujęzycznym wskazują, iż dzieci te uczą się szybciej, są bardziej rozwinięte umysłowo, lepiej pracują i lepiej koncentrują się, posługują się pełniejszymi zdaniami, zarówno w języku własnym jak i obcym, łatwiej rozwiązują problemy, szybciej pracują. A więc – warto!

 

Zgodnie z nową podstawą programową:
  • naukę języka obcego rozpoczynamy od pierwszej klasy szkoły podstawowej,
  • obowiązkową naukę drugiego języka obcego rozpoczynamy w gimnazjum,
  • co najmniej jeden język obcy powinien być kontynuowany przez wszystkie etapy edukacji,
  • nauczanie języków obcych powinno odbywać się w grupach lektoratowych (ponadklasowych); o przynależności do grupy decyduje poziom znajomości języka obcego,
  • język obcy jest częścią egzaminu gimnazjalnego i maturalnego (za kilka lat będzie także częścią sprawdzianu po szkole podstawowej).
Wszystkie te elementy umożliwią rozwój jakości nauczania i na pewno przyczynią się do wzrostu poziomu znajomości języka obcego na maturze.
  1. Ważne zagadnienia
1.1.            Rola dyrektora szkoły w zapewnieniu jakości i ciągłości nauczania języków obcych
To od dyrektorów szkół będzie zależało, czy uda się osiągnąć założone cele. Jeśli bowiem na świadectwie uczeń będzie miał przynajmniej ślad, że uczył się danego języka, to na teście przyporządkowującym go do odpowiedniej grupy lektoratowej różnicującej stopień zaawansowania żaden z dyrektorów nie powinien zezwolić, aby uczniowie nawet z najsłabszą oceną z języka trafiali do grupy językowej rozpoczynającej naukę.
Wymóg kontynuowania nauki języka był zapisany także w poprzedniej podstawie programowej, ale wydaje się, że był on powszechnie lekceważony. Często zdarzało się ponowne rozpoczynanie nauki języka na kolejnych etapach kształcenia, a co za tym idzie – uczniowie nie tylko nie szli do przodu ze swoimi umiejętnościami, ale cofali się. Nowe rozporządzenia i nowa organizacja nauki języków powinna położyć temu kres. Dobra szkoła to szkoła dbająca o wysoki poziom nauki. Dyrektorzy powinni dbać o to, aby żaden z elementów pracy nauczycieli na niższym etapie nie poszedł na marne.
 
1.2.            Egzamin gimnazjalny z języka obcego i możliwość jego kontynuacji
Jednym z celów egzaminu z języka obcego w gimnazjum jest zagwarantowanie płynnej kontynuacji nauki języka na wszystkich etapach kształcenia. Suma informacji wynikających z oceny końcowej egzaminu powinna być wyznacznikiem właściwego przydziału ucznia do odpowiedniej grupy językowej, zapewniającej mu kontynuację nauki bez potrzeby powtarzania już znanego mu materiału.
W przyszłości, kiedy dopracujemy się zadowalającego wszystkich modelu egzaminu gimnazjalnego, to właśnie jego wynik, a raczej opis wyniku i przełożenie go na Europejską Skalę Opisu Kształcenia Językowego, powinien pozwolić nam (jeszcze przed rozpoczęciem kolejnego roku szkolnego) przyporządkować uczniów do odpowiednich grup lektoratowych. Dotyczyć to będzie języka zdawanego na egzaminie.
Doświadczenie szkół, których dyrektorzy od lat stosują lektoratowe (międzyklasowe) nauczanie języków obcych, podpowiada, że łatwo jest przydzielić uczniów do grup lektoratowych i ułożyć dla nich plan, biorąc pod uwagę jeden (pierwszy) język obcy. Problem zaczyna się, kiedy także drugi język wymaga poziomowania. Układanie planu trzeba bowiem zaczynać od ułożenia grup lektoratowych na oba języki, a dopiero potem dodawać inne przedmioty.
 
1.3.            Wybór pierwszego języka w szkole podstawowej
Przy tej okazji warto zwrócić baczniejszą uwagę na wybór pierwszego języka obcego, którego naukę dzieci powinny rozpocząć od pierwszej klasy podstawowej. W zdecydowanej większości szkół wybór padnie na pewno na język angielski. Doświadczenie szkół, które nauczanie języka obcego od najmłodszych lat prowadzą od dawna, wskazuje, iż najlepsze rezultaty w nauczaniu języków obcych osiąga się wtedy, gdy tym pierwszym językiem jest język bardziej złożony morfologicznie (np. francuski, niemiecki, hiszpański).
W języku angielskim najłatwiejsze w jego nauce są początki. Także tolerancja na błędy jest na tym etapie dość znaczna. Im głębiej wchodzimy w proces poznawania języka, tym staje się on trudniejszy. Z językiem niemieckim czy francuskim sytuacja jest odwrotna. Najtrudniejsze są początki i bardzo ważne jest bezbłędne utrwalenie podstawowych struktur. Siedmiolatek uczy się języka i poznaje jego podstawy poprzez naśladowanie, zabawę, w sposób intuicyjny (łatwy etap angielskiego). W gimnazjum, gdy wkracza obowiązek nauki drugiego języka obcego, nakładają się na siebie dwa „trudne” etapy: trudniejszy etap kontynuacji angielskiego i trudny etap początków francuskiego. Rozsądne wydawałoby się więc odwrócenie kolejności. Na etap zabawy, intuicyjnej nauki języka, należałoby wybrać język trudniejszy. Na etap gimnazjum przypadnie jego utrwalanie, a nauka angielskiego (w wymiarze 3 godzin na tym łatwiejszym etapie) powinna przebiegać efektywniej, gdyż uczniowie byliby już bardziej świadomi struktur, a także bardziej uczuleni na poprawność.
 
1.4.            Europejska Skala Opisu Kształcenia Językowego
Wraz ze wzrostem mobilności obywateli i możliwości podejmowania pracy w różnych krajach pojawiła się konieczność zunifikowania dokumentacji świadczącej o wykształceniu ubiegających się o pracę. Jednym z takich dokumentów jest świadectwo potwierdzające znajomość języka obcego. Obecne systemy oceniania w różnych krajach bardzo się od siebie różnią.
Europejski System Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ) jest przeznaczony do stosowania przez wszystkie podmioty zajmujące się nauczaniem języka obcego jednego, wspólnego, jasnego i porównywalnego opisu zdobywanych umiejętności i kwalifikacji językowych oraz pozwala na porównanie wyników na szczeblu lokalnym, regionalnym, ogólnokrajowym i międzynarodowym.
Europejski System Opisu Kształcenia Językowego (Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment) określa szczegółowo[1]:
  • zakres wiedzy,
  • zakres sprawności i umiejętności wymaganych na poszczególnych poziomach biegłości językowej,
  • czego uczeń powinien się nauczyć, jakie sprawności i umiejętności powinien nabyć, aby swobodnie komunikować się w danym języku obcym oraz aby ta komunikacja przebiegała w sposób prawidłowy i bez zakłóceń.
System Opisu Kształcenia Językowego proponuje także szczegółowy opis celów, treści i metod prowadzenia zajęć z języka obcego. Porównywalność certyfikatów, zaświadczeń i dyplomów różnych instytucji została znacznie ułatwiona, a co za tym idzie – możliwa stała się wzajemna uznawalność egzaminów językowych na świecie.
ESOKJ zawiera trzy poziomy biegłości językowej:
  • poziom podstawowy – A1 (Breakthrough) i A2 (Waystage),
  • poziom samodzielności – B1 (Threshold) i B2 (Vantage),
  • poziom biegłości – C1 (Effective Operational Proficiency) i C2 (Mastery),
które dają możliwość stałej oceny postępów w nauce języka obcego na danym etapie nauczania, a także wskaźniki biegłości językowej.
Należy podkreślić jednak fakt, że uczący się może mieścić się na różnych poziomach skali w zależności od umiejętności językowych. Osoby, które wiele lat przebywały za granicą, mogą świetnie rozumieć język obcy, a także swobodnie mówić (na poziomie C1), mogą rozumieć proste teksty pisane (na poziomie B1), ale zupełnie nie potrafić napisać dłuższego tekstu (A1 / A2).
 
 
1.5.            Europejskie Portfolio Językowe
Jest to dokument, który nie tylko pomaga określić końcowy poziom znajomości języka, ale przede wszystkim uczy samooceny, budzi refleksje nad sposobami uczenia się języków, pozwala na porównanie się z innymi, pomaga w określeniu swoich mocnych i słabych stron, zachęca do uczenia się przez całe życie, ułatwia motywację do uczenia się języków w ogóle. Portfolio Językowe jest zalecane przez Podstawę Programową jako pomoc w ocenianiu na wszystkich etapach edukacyjnych.
 
Portfolio Językowe to teczka dokumentująca znajomość (a także proces uczenia się) języków obcych. Portfolio Językowe, jako produkt akceptowany przede wszystkim w krajach UE, zostało wprowadzone przez Radę Europy, która posiada do niego prawa autorskie. W Polsce jego wprowadzeniem oraz popularyzacją zajmuje się Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli CODN za zgodą Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Europejskie Portfolio Językowe składa się z 3 części:
  • paszport językowy,
  • biografia językowa,
  • dossier (załączniki).
 
Paszport językowy to niewielka książeczka (rodzaj legitymacji), w którą należy wpisać: dane osobowe, języki obce poznane w szkole i poza nią, poziom ich znajomości. Jest też miejsce na pochwalenie się zdobytymi certyfikatami, a także innymi doświadczeniami interkulturowymi. Ważną częścią paszportu jest tabela do samooceny.
Biografia językowa to opis drogi uczenia się języków obcych i refleksja nad sposobami ich poznawania. Zawiera ona także szczegółowe tabele, które pozwolą na samodzielną ocenę umiejętności językowych. Opis umiejętności zawarty w tabelach oparty jest na Europejskim Systemie Oceny Kształcenia Językowego.
Dossier to teczka zawierająca wybór prac i dokumentów właściciela portfolio. Mogą w nim znaleźć się wszystkie prace i dokumenty, które uczeń uzna za ważne dla poświadczenia jego umiejętności językowych.
Wiele nowoczesnych podręczników włącza do swoich zeszytów ćwiczeń elementy oparte na pomyśle EPJ. Warto przy okazji powiedzieć, że swoje portfolio językowe mają także dzieci najmłodsze, nazywa się: Europek.
 
 
W przyszłości nauczanie języków obcych będzie coraz szerzej zastępowane przez edukację dwujęzyczną. Należy dążyć do jak najwcześniejszego rozpoczynania nauki tą metodą poprzez organizowanie nauczania bilingwalnego od przedszkola. W krajach, w których dwujęzyczność nie jest jeszcze metodą popularną, pierwszym krokiem do wprowadzenia takiego nauczania może być metoda „spotkania z językiem”. Jest to codzienne 10-minutowe spotkanie z językiem obcym, realizowane przez nauczyciela nauczania początkowego, aby nie stwarzać sztucznej sytuacji „języka obcego…”[2].
 
Pytania do wstępnej diagnozy
 
Jeśli Państwa szkoła jest zainteresowana utworzeniem u siebie oddziałów dwujęzycznych, proponujemy na początek znalezienie odpowiedzi na następujące pytania (diagnoza możliwości):
  • Czy mamy odpowiednią kadrę (kwalifikacje)?
  • Czy nauczyciele i szkoła są gotowi podjąć dodatkowe wyzwanie?
  • Czy szkoła jest gotowa ponieść dodatkowe koszty (czy ma dostęp do internetu, czy ma możliwość kopiowania, czy jest gotowa zakupić np. komplet słowników, niekoniecznie w wersji książkowej; przy zakupie słownika należy zwrócić uwagę na jego poziom)?
  • Czy szkoła jest gotowa zatrudnić ewentualnie native speakera?
  • Czy szkoła znajdzie kandydatów do tego typu klas?
  • Czy organ prowadzący jest gotów wesprzeć działania szkoły?
 
Diagnozę tę powinien na wstępie przeprowadzić dyrektor szkoły wraz ze swoim zastępcą w dyskusji z kilkoma nauczycielami najbardziej zaangażowanymi w proces rozwoju szkoły. Ta wstępna dyskusja da pierwszą odpowiedź, czy dyrektor może liczyć na wsparcie idei rozwoju szkoły poprzez wzmocnienie pozycji języków obcych.
Najlepsze rezultaty w nauczaniu dwujęzycznym osiąga się wtedy, gdy rozpoczyna się je w wieku przedszkolnym i kontynuuje do dorosłości. Nauczanie takie staje się wtedy naturalnym nawykiem i z czasem uczący się zmienia języki w sposób automatyczny. Wszystkie badania dzieci i młodzieży uczącej się w systemie dwujęzycznym wskazują, iż dzieci te uczą się szybciej, są bardziej rozwinięte umysłowo, lepiej pracują i lepiej koncentrują się[3], posługują się pełniejszymi zdaniami, zarówno w języku własnym jak i obcym, łatwiej rozwiązują problemy, szybciej pracują. Wzrasta także ich motywacja, ponieważ mogą niemal natychmiast wykorzystywać język obcy praktycznie na kolejnych przedmiotach. Uzmysławia to uczniowi, że język to narzędzie uczenia się.
 
2.1.            Cele szkoły dwujęzycznej
  • Planowe i systematyczne użycie języka obcego jako języka wykładowego.
  • Stosowanie równolegle dwóch języków wykładowych = nabycie bardzo szerokiej kompetencji komunikacyjnej.
  • Stosowanie metod łączących metodykę nauczania przedmiotów ogólnokształcących z metodyką nauczania języków obcych.
  • Przyswajanie języka obcego przez naukę merytorycznych treści przedmiotów szkolnych, wykładanych zamiennie w dwóch językach.
  • Przygotowanie ucznia do matury dwujęzycznej (liceum) lub/i egzaminu organizowanego przez Francję, Hiszpanię lub Niemcy.
 
O wyborze, które z treści uczeń poznaje w języku polskim, a które w obcym oraz o metodach pracy decydują nauczyciele poszczególnych przedmiotów.
 
2.2.            Kwalifikacje nauczycieli 
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (DzU Nr 50 poz. 400) stanowi:
 
§ 12.
Kwalifikacje do nauczania przedmiotów – z wyjątkiem języka obcego – i prowadzenia zajęć w języku obcym w szkołach dwujęzycznych posiada osoba, która ma kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela w danym typie szkoły, a w zakresie znajomości języka, w którym naucza lub prowadzi zajęcia, legitymuje się:
1) dyplomem ukończenia studiów magisterskich na kierunku filologia w specjalności danego języka obcego lub lingwistyki stosowanej w zakresie danego języka obcego lub
2) dyplomem ukończenia studiów wyższych zawodowych:
a) na kierunku filologia w zakresie danego języka obcego lub
b) w specjalności danego języka obcego lub lingwistyki stosowanej, lub
3) dyplomem ukończenia studiów magisterskich lub wyższych zawodowych uzyskanym w kraju, w którym językiem urzędowym jest dany język, albo
4) świadectwem znajomości danego języka obcego w zakresie co najmniej podstawowym, o którym mowa w załączniku do rozporządzenia.
 
 
2.3.            Organizacja szkoły dwujęzycznej
Mimo że rozporządzenie obliguje szkołę do prowadzenia w klasie dwujęzycznie tylko dwóch przedmiotów, nie oznacza to, że nie można wprowadzić ich więcej. Tym bardziej, że różne przypadki losowe mogą szkole zablokować na jakiś czas spełnienie podstawowego warunku. Dlatego bezpieczne wydaje się rozpoczynanie starań o dwujęzyczność w sytuacji posiadania w szkole co najmniej trzech nauczycieli gotowych do podjęcia się tego zadania.
 
Do zadań nauczycieli będzie należało np. poszukiwanie odpowiednich materiałów w języku obcym i tworzenie do nich poleceń i ćwiczeń. Ułatwione zadanie mają nauczyciele sześciu przedmiotów z językiem niemieckim, gdyż dla ich uczniów zostały opracowane zeszyty ćwiczeń (do ściągnięcia ze strony internetowej www.goethe.de/dfupolen). Szkoła będzie musiała liczyć się także z nieobecnościami nauczycieli dwujęzycznych, gdyż jedyne szkolenia dla nich organizowane są centralnie przez CODN w Warszawie (http://www.cke.edu.pl). Także inne ośrodki doskonalenia przygotowują się do szkoleń, ale tak czy inaczej są one organizowane poza miejscem zamieszkania. Decydując się na prowadzenie klas dwujęzycznych, szkoła musi liczyć się więc przynajmniej z częściowym pokrywaniem kosztów szkoleń. Dyrektor szkoły powinien także zadbać o taką organizację planu pracy szkoły, aby nauczyciele języka obcego i przedmiotów dwujęzycznych mogli ze sobą współpracować (część zadań z przedmiotu powinni przejąć nauczyciele języka, np. praca z tekstem fachowym, praca ze słownikiem).
 
Pomocy i informacji co do samego nauczania można szukać w następujących miejscach:
  • strona internetowa CODN, na której można znaleźć:
- informacje, jak założyć klasę dwujęzyczną: www.e-learning.codn.edu.pl/szkolenia/szkolenie3/ (uwaga! należy sprawdzić aktualność rozporządzeń),
www.codn.edu.pl/Projekt_Nauczanie_dwujęzyczne (film można wykorzystać, np. do zaprezentowania rodzicom, a także podczas spotkań w poszukiwaniu sojuszników),- film o dwujęzyczności:
- listę aktów prawnych obowiązujących w klasach dwujęzycznych www.codn.edu.pl/Projekt_Nauczanie_dwujezyczne
  • Ogólnopolskie Stowarzyszenie Szkół Dwujęzycznych: www.bilinguis.edu.pl
  • najbliższa szkoła dwujęzyczna (lista wszystkich szkół dwujęzycznych znajduje się na stronie CODN).
 
 
2.4.            Rekrutacja do gimnazjum i liceum
 
Do gimnazjum
 
Większość dzieci uczy się w szkole podstawowej języka angielskiego, dlatego dla uczniów z jej podstawową znajomością gimnazja dwujęzyczne otwierają klasy z językiem angielskim. O zakwalifikowaniu się do klasy decyduje organizowany przez szkołę test sprawności językowej. Nauczyciele danej szkoły piszą ten test sami. Szkoły, które zdecydują się na otwarcie klas z językiem niemieckim, francuskim czy hiszpańskim, przeprowadzają rekrutację na podstawie testu predyspozycji językowych. Jest to test w języku polskim badający, najogólniej mówiąc, inteligencję i wrażliwość językową ucznia.
 
Do liceum
 
Uczniowie, którzy uczyli się danego języka w gimnazjum, są przyjmowani do liceum na podstawie testu z tego języka. Test przygotowują i organizują szkoły we własnym zakresie. Uczniowie uczęszczają do szkoły przez trzy lata.
 
W liceum istnieje również inna ścieżka edukacji dwujęzycznej dla uczniów, którzy nie znają danego języka, nie uczyli się go w szkole gimnazjalnej i postanowili zmienić pierwszy, obowiązkowy język obcy. Dla tych uczniów organizowany jest test predyspozycji językowych – w języku polskim, badający, najogólniej rzecz biorąc, inteligencję i wyczucie językowe. Test jest przeprowadzany w całej Polsce tego samego dnia, o tej samej godzinie, nie jest on upubliczniony, a dyrektora obowiązuje procedura tajemnicy taka sama, jak w przypadku innych egzaminów. Test jest pisany przez Instytut Lingwistyki Stosowanej w Warszawie. Do klasy zostają przyjęte dzieci z najwyższą punktacją, uczęszczają do szkoły przez cztery lata, bo ich edukacja przedłużona jest o tzw. klasę wstępną (zero). W tej klasie mają 18(!) godzin języka obcego, język polski, matematykę, historię, wf i religię.
 
 
2.5.            Egzamin gimnazjalny z języka/egzamin maturalny
Obecnie egzamin z języka obcego organizowany jest w gimnazjum na jednym poziomie dla wszystkich, niezależnie od liczby godzin nauczania i systemu kształcenia.
 
Dla uczniów licealnych dwujęzycznych klas maturalnych organizowana jest częściowo inna matura:
  • egzamin z języka obcego (stanowiącego drugi język nauczania) na poziomie C1 (wg Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego[4]). Uczniowie klas dwujęzycznych piszą przygotowany dla nich zupełnie inny, dużo trudniejszy arkusz,
  • egzamin z przedmiotu ogólnokształcącego zdawanego w języku obcym (uczniowie oprócz arkusza w języku polskim wypełniają arkusz w języku obcym)[5].
 
Pomocne w przygotowaniu się do matury dwujęzycznej są opracowane przez CKE informatory oraz biuletyny maturalne (dostępne na stronach http://www.cke.edu.pl).
 

       2.6.            Uprawnienia szkół dwujęzycznych

 
Nad szkołami dwujęzycznymi pieczę sprawują ambasady i edukacyjne instytucje rządowe danego kraju (niestety, nie dotyczy to języka angielskiego). I tak dwujęzycznymi klasami opiekują się:
  • z językiem niemieckim: www.dasan.de; Zentralstelle für das Auslandsschulwesen Warschau; CODN, Aleje Ujazdowskie 28, 00-478 Warszawa. Adres kontaktowy do koordynatora i doradcy: Eva Alexandra Busse, zfa.warschau@ blink.pl
  • z językiem francuskim: Ambasada Francji w Polsce, ul. Piękna 1, Warszawa, , paul.romanovitch@diplomatie.gouv.fr, attaché de coopération pour le français (enseignement bilingue) tel.: + 48 22 529 30 87 lub , tel.: + 48 22 529 30 89
  • z językiem hiszpańskim: Consejeria de Educación en Varsovia (www.mepsyd.es/exterior/pl) czyli Biuro Radcy ds. Edukacji przy Ambasadzie Hiszpanii.
 
»        W większości szkół dwujęzycznych zatrudniony jest oddelegowany przez rząd danego państwa nauczyciel native speaker,który jest odpowiedzialny za przygotowanie uczniów (dotyczy liceów) do egzaminu uprawniającego do studiowania w danym państwie bez dodatkowej rekrutacji dla obcokrajowców. Egzamin ten nazywamy jest „małą maturą” danego państwa, gdyż daje on naszym uczniom takie same uprawnienia, jakie mają maturzyści z Niemiec, Francji czy Hiszpanii.
 
Coraz więcej uczelni wyższych dostrzegło „wartość dodatkową”, jaką w efekcie kształcenia dwujęzycznego uzyskują uczniowie. Coraz więcej uczelni uwzględnia maturę dwujęzyczną w swoich systemach rekrutacyjnych, przyznając za nią dodatkowe punkty. Matura dla klas dwujęzycznych to rozwiązanie, którego zazdroszczą nam inne państwa, gdyż jest to polski odpowiednik matury międzynarodowej.
 
 
2.7.            Sekcja dwujęzyczna w szkole
Oddziały dwujęzyczne ze względu na swoją specyfikę wymagają dodatkowej pracy związanej z ich prowadzeniem. Dlatego większość szkół posiadających klasy dwujęzyczne ma drugiego wicedyrektora odpowiedzialnego za te klasy. W przypadku, gdy szkoła posiada tylko jeden ciąg klas dwujęzycznych, zadania te wykonuje wskazany nauczyciel, któremu z tego tytułu należy przyznać zniżkę godzin. Do jego zadań należy:
  • opieka nad klasami dwujęzycznymi (np. monitorowanie uczestnictwa klas w imprezach w języku obcym),
  • pomoc dyrektorowi w organizacji szkoły,
  • organizacja rekrutacji do klas dwujęzycznych (sprawdzian umiejętności językowych, sprawdzian predyspozycji językowych),
  • organizacja egzaminu certyfikowanego przez państwo danego języka,
  • pomoc przy organizacji matury w części związanej z dwujęzycznością,
  • korespondencja zagraniczna,
  • organizacja wymian i projektów zagranicznych,
  • pomoc dla nauczycieli w podwyższaniu kwalifikacji,
  • pomoc dla nauczycieli w pozyskiwaniu materiałów,
  • organizacja pracowni językowych oraz zaplecza dydaktycznego w języku obcym[6],
  • zadbanie o jakość nauczania dwujęzycznego,
  • śledzenie rozporządzeń dotyczących dwujęzyczności,
  • promocja nauczania dwujęzycznego.
 
Zarówno nauczyciele języka obcego, jak i nauczyciele przedmiotów nauczanych w klasach dwujęzycznych otrzymują za swoją pracę zwiększone wynagrodzenie.
 
Siatka godzin w gimnazjum/liceum
Obecnie w organizacji godzin pracy klasy dwujęzyczne mają:
  • język obcy będący drugim językiem nauczania – 6 godzin tygodniowo (w podziale na grupy),
  • przedmioty nauczane dwujęzycznie – zgodnie z siatką godzin dla danego przedmiotu, jednak część tych zajęć prowadzona jest w grupach (wg przepisów dotyczących języka obcego, gdyż lekcje te z definicji powinny łączyć ze sobą metodykę nauczania przedmiotu i języka obcego).
 
Nowe rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 23 marca 2009 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych określa godziny pracy w klasach dwujęzycznych następująco:
  • godziny przeznaczone na język obcy w gimnazjum: 88+6 = dodatkowe godziny na nauczanie języka obcego nowożytnego będącego drugim językiem nauczania w szkołach lub oddziałach dwujęzycznych,
  • godziny przeznaczone na przedmiot
 
W gimnazjach z trzyletnim okresem nauczania zajęcia edukacyjne z języka obcego nowożytnego należy zrealizować co najmniej w wymiarze 290 godzin[7].
 
Materiały dydaktyczne
Nowa podstawa programowa zawiera opis umiejętności, jakimi powinien wykazać się uczeń klasy dwujęzycznej na poziomie liceum (czwarty etap edukacji). Nie określa tych umiejętności na poziomie gimnazjum, nie odnosi się także do umiejętności „dodanych” dzięki nauczaniu dwujęzycznemu na poszczególnych przedmiotach (które zależnie od specyfiki przedmiotu są różne). Nie ma też specjalnych programów dla klas dwujęzycznych. W praktyce nauczyciele języka obcego powinni posługiwać się zapisami przeznaczonymi dla klas z rozszerzonym programem nauczania języka obcego. Ważny jest także wybór podręcznika do języka obcego. Praktyka obecnych szkół dwujęzycznych podpowiada, iż powinien to być podręcznik szeroko i solidnie budujący podstawy języka, bogaty w różnorodny materiał (koniecznie autentyczny), proponujący uczniom szeroki wachlarz różnorodnych ćwiczeń, zawierający także teksty o tematyce biologicznej, fizycznej czy historycznej.
 
Jednak największym problemem w klasach dwujęzycznych są materiały dydaktyczne w języku obcym do przedmiotów. Najlepszym źródłem znajdowania materiałów jest dziś internet, a w nim strony przeznaczone do nauczania dwujęzycznego.
 
Nauczyciele klas dwujęzycznych z językiem niemieckim mają ułatwione zadanie, gdyż kilku nauczycieli dwujęzycznych 6 przedmiotów (fizyka, matematyka, chemia, biologia, geografia i historia) napisało zeszyty ćwiczeń, które można ściągnąć z Internetu ze strony www.goethe.de/dfupolen.
 
 
Jak najbardziej tak! Szeroko rozumianej integracji przedmiotów wymaga także nowa podstawa programowa. Przyglądając się rosnącej na świecie liczbie szkół włączających do swojej oferty metody integrujące przedmiot i język, należy stwierdzić, że w tym kierunku rozwijają się metody nauczania. W przyszłości spora część naszych uczniów będzie potrzebowała języka obcego nie tylko w sytuacjach prywatnych, ale przede wszystkim zawodowych. Zintegrowana edukacja przedmiotowo-językowa jest obecna w coraz większej liczbie szkół europejskich. Wręcz każda szkoła, która chce liczyć się w rankingach, oferuje swoim uczniom nauczanie języka poszerzone o treści przedmiotu i nauczanie przedmiotu poszerzone o naukę treści w języku obcym.
Aby rozwijać swoją szkołę oraz jej ofertę edukacyjną na języki obce, nie należy rozpoczynać działań od zakładania od razu klas dwujęzycznych, na które trzeba mieć zgodę Wydziałów Edukacji. 
Doskonałym narzędziem do wprowadzenia zintegrowanego nauczania przedmiotowo-językowego będzie na początek wprowadzenie dobrze zaplanowanych, umocowanych w planie pracy szkoły projektów edukacyjnych.
Do stosowania tej metody obliguje nas kolejna wersja Podstawy Programowej, a w warsztacie pracy każdego nauczyciela powinny być obecne nowoczesne metody nauczania. Do nich z pewnością należy CLIL.
 
3.1.            Czym jest zintegrowana edukacja przedmiotowo-językowa?
W wielu dyskusjach terminologicznych uznano, że najbardziej adekwatnym terminem oddającym specyfikę nauczania dwujęzycznego jest content and language integrated learning (CLIL), co oznacza zintegrowane nauczanie przedmiotowo-językowe[8].
Akronim CLIL jest używany jako ogólne określenie definiujące wszystkie typy świadczeń edukacyjnych, w których drugi język (język obcy, język danego regionu lub język mniejszości oraz/albo inny oficjalny język państwowy) stosuje się do nauczania/uczenia się pewnych przedmiotów/tematów – innych niż lekcje języka obcego[9].
Historia nauczania dwujęzycznego sięga czasów bardzo odległych. Najlepszym przykładem z przeszłości wydaje się być nauczanie prowadzone w XVIII i XIX w zamożnych rodzinach szlacheckich i mieszczańskich przez guwernerów. Dziś, dzięki wprowadzeniu do systemu edukacji w wielu krajach (w tym także w Polsce) nauczania dwujęzycznego, przestało mieć ono charakter elitarny i jest dostępne dla wszystkich, niezależnie od statusu majątkowego. Rozwój CLIL-u związany jest z nowym sposobem patrzenia na edukację i tworzenia planów nauczania. Odeszliśmy w nich od wyliczania koniecznych do przerobienia i zapamiętania treści na rzecz pracy rozwijającej umiejętności i kompetencje (patrz podstawa programowa).
Z definicji wynika, że nie cały proces edukacyjny musi przebiegać w języku obcym, a tylko wybrane przedmioty lub wybrane z nich tematy. W praktyce oznacza to faktyczne zintegrowanie nauczania języka obcego i przedmiotów niejęzykowych.
 
Na podkreślenie zasługuje także fakt, że języki nauczane w ramach metodyki CLIL nie ograniczają się do nauczania tylko tzw. tradycyjnych języków obcych, ale mogą wprowadzać języki mniejszości narodowych, języki regionalne lub inne języki urzędowe danego kraju. Nauczanie CLIL może rozpocząć się już na najwcześniejszym etapie edukacji. Najbardziej rozpowszechnione jest jednak na etapie szkoły średniej i gimnazjalnej. W wielu krajach Europy z powodzeniem stosowane jest także w szkołach zawodowych. Cykl czasowy stosowania CLIL może być bardzo zróżnicowany.
 
Korzyści oraz „wartości dodane” stosowania metody CLIL:
  • rozwija zdolności komunikacyjne w ramach wielu kultur,
  • rozwija zainteresowanie wielojęzycznością,
  • poszerza wiedzę na temat innych kultur i ułatwia ich zrozumienie,
  • sprzyja zdobywaniu wiedzy z różnych perspektyw,
  • umożliwia uczniom częstsze obcowanie z językiem obcym,
  • różnicuje metody i formy pracy podczas zajęć i samokształcenia,
  • stymuluje motywację uczniów,
  • zachęca do uczenia się zarówno języka, jak i przedmiotu,
  • język staje się narzędziem przekazywania wiedzy.
 
 
3.2.            Programy wspierające CLIL
W realizacji pracy metodą integrującą język i przedmioty niejęzykowe na szczególną uwagę zasługują następujące programy:
Asystentura Comeniusa „Uczenie się przez całe życie”
Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji proponuje szkołom ubieganie się o goszczenie przez okres od 13 do 45 tygodni przyszłego nauczyciela/asystenta z innego kraju europejskiego. Program ten daje asystentowi możliwość zdobycia doświadczenia w nauczaniu w innym państwie europejskim, dając jednocześnie polskiej szkole szereg niezaprzeczalnych. korzyści.
 
eTwenning
Jest to jeden z najszybciej rozwijających się programów eLearningowych, w których bierze udział wiele szkół stosujących metodę CLIL. eTwinning to łączenie i współpraca bliźniaczych szkół w Europie za pośrednictwem mediów elektronicznych i promowanie szkolenia nauczycieli. Jest to edukacyjny program Unii Europejskiej, który promuje wykorzystywanie technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) w szkołach europejskich. Uczniowie i nauczyciele wykorzystują internet we współpracy ponad granicami. Współdziałają, wymieniają się informacjami i materiałami do nauki. eTwinning poszerza zakres pedagogicznych możliwości oferowanych uczniom i nauczycielom, motywuje do nauki i otwarcia na Europę.
 
Więcej informacji na http://www.e-learning.org.pl
 
  • Ustawa o systemie oświaty z 7 września 1991 r. (DzU z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zm.).
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (DzU z 2009 r. nr 4 poz. 17).
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 20 lutego 2009 r. zmieniające rozporządzenie wsprawie warunków i trybu przyjmowaniauczniów do szkół publicznych oraz przechodzenia z jednych typów szkół do innych (DzU z 2009 r. nr 31, poz. 208).
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 25 września 2008 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych(DzU z 2008 r. nr 178, poz. 1097).
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 27 lipca 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad wydawania oraz wzorów świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych, sposobu dokonywania ich sprostowań i wydawania duplikatów, a także zasad legalizacji dokumentów przeznaczonych do obrotu prawnego z zagranicą oraz zasad odpłatności za wykonywanie tych czynności (DzU z 2007 r. nr 140, poz. 987).
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej 24 marca 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (DzU z 2006 r. nr 97, poz. 674, z późn. zm. Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w DzU z 2006 r. Nr 170, poz. 1218 i Nr 220, poz. 1600, z 2007 r. Nr 17, poz. 95, Nr 80, poz. 542, Nr 102, poz. 689, Nr 158, poz. 1103, Nr 176, poz. 1238, Nr 191, poz. 1369 i Nr 247, poz. 1821, z 2008 r. Nr 145, poz. 917 i Nr 227, poz. 1505 oraz z 2009 r. Nr 1, poz. 1.)
 
 
Materiał został opracowany na podstawie artykułu E. Świerczyńskiej „Języki obce a rozwój szkoły”.
Artykuł pochodzi z publikacji Rady Pedagogiczne


[1] Bogucka M., Europejski System Opisu Kształcenia Językowego jako narzędzie konstruowania nowatorskich programów nauczania i uczenia się języków obcych, http://www.okun.gda.pl/europ_system.pdf
 
[2] Edukacja dwujęzyczna, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2002 r., materiały z konferencji poświęconej dwujęzyczności
 
[3] Tekst powołuje się na badania przeprowadzone w szkole dwujęzycznej z językiem francuskim w Nadrenii-Westfalii, Edukacja dwujęzyczna. Przedszkole, szkoła podstawowa i średnia. Teraźniejszość i przyszłość, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2002 r.
[4] Europejski System Opisu Kształcenie Językowego, CODN, Warszawa 2001 r., ISBN 83-87958-549; str. 33
[5] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 marca 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych
[6] W organizowaniu pracowni mogą pomóc także wydawnictwa zajmujące się wydawaniem podręczników w danym języku
[7] W chwili powstania tego tekstu nie znana jest jeszcze siatka godzin dla liceów, gdyż reforma wejdzie do liceum dopiero w roku 2012
[8] Prof. Jak Iluk, Kształcenie dla potrzeb społeczeństwa europejskiego, Międzynarodowy kontekst nauczania dwujęzycznego, Instytut Europejski, Łódź, 2008 r.
[9] The acronym CLIL is used as a generic term to describe all types of provision in which a second language (a foreign, regional or minority language and/or another official state language) is used to teach certain subjects in the curriculum other than the language lessons themselves. (Eurydice 2006: 8); http://eacea.ec.europa.eu/portal/page/portal/Eurydice
 

 

Wasza ocena: 2.9
Oceń:
Nasze strony:
Księgarnia Wydawnictwa Raabe Edupress - Czasopisma dla nauczycieli Instytut Raabe - Szkolenia dla nauczycieli Twoje Lekcje Wydawnictwa Pastoralne Freebooki - darmowe publikacje
Nasze portale:
Dyrektorium - Platforma Zarządzania Szkołą PortalPrzedszkolny.pl - Z myślą o dyrektorze przedszkola Pastoralis - od księży dla księży SpecPiel.pl - testy specializacyjne dla pielęgniarek
Eksperci w Oświacie 2010. Copyright by Dr Josef RAABE Spółka Wydawnicza Sp. z o.o.
Realizacja: Ideo Powered by: CMSEdito