Część 1
Wprowadzenie
Idea „leczenia za pomocą książki” sięga dalekich czasów starożytnych, mianowicie wiąże się z powstaniem pierwszych bibliotek greckich. Natomiast samo słowo biblioterapia po raz pierwszy użyto w 1916 roku, czerpiąc etymologię terminu z języka greckiego – biblion oznacza „książkę” i therapeo w tłumaczeniu na język ojczysty – „leczę”.
Stosowanie tej metody w praktyce szkolnej może być:
- wsparciem dla ucznia na początku jego szkolnej kariery,
- przywróceniem uczniowskiej stabilności,
- umożliwieniem budowania przez dziecko pozytywnej tożsamości,
- przełamaniem destruktywnych mechanizmów obronnych, które maskują wstyd i lęk, tak by uczestnik spotkań został wyposażony w bagaż pozytywnych doświadczeń, które pozwolą mu na wypełnianie naturalnej roli dziecka.
Czym jest biblioterapia?
Biblioterapia jest to wykorzystanie książek do pomocy ludziom w rozwiązywaniu ich problemów. Jako forma psychicznego wsparcia już od wielu lat ma zastosowanie w psychoterapii. Coraz częściej stosuje się ją nie tylko w lecznictwie dzieci i dorosłych niepełnosprawnych i przewlekle chorych, lecz także wśród zdrowych, mających osobiste problemy i przeżywające różnego rodzaju lęki.
Interwencję biblioterapeutyczną można stosować w wielu przypadkach:
- dla poprawy obrazu własnej osoby,
- dla lepszego zrozumienia ludzkich zachowań i motywacji,
- dla zwiększenia szacunku wobec siebie,
- dla rozbudzenia szerszych zainteresowań wykraczających poza własną osobę,
- dla ulżenia presji emocjonalnej lub intelektualnej,
Biblioteka szkolna umożliwia często pierwszy, nieraz jedyny kontakt z książką i biblioteką w życiu. Ważne jest więc, aby to pierwsze spotkanie pozostawiło po sobie przyjemne wrażenia, aby kojarzyło się z poczuciem bezpieczeństwa... czytaj więcej>>
|
- dla pokazania, że nie jest się pierwszą osobą, która zetknęła się z danym problemem,
- dla wskazania, że istnieje więcej niż jedno rozwiązanie problemu,
- aby pomóc przedyskutować dany problem w swobodniejszy sposób,
- aby pomóc ułożyć indywidualny plan kierunku działań prowadzących do rozwiązania problemu.
Jakie są cele i zadania biblioterapii?
Biblioterapia opiera się głównie na wykorzystywaniu terapeutycznych wartości literatury. Literatura daje szansę oderwania się od smutnej rzeczywistości. Pomaga zrozumieć siebie i innych ludzi. Może stać się punktem wyjścia do rozważań nad własną sytuacją życiową, nad sposobem pomocy samemu sobie i drugiemu człowiekowi. Czytanie – jako jeden z podstawowych elementów procesu biblioterapeutycznego, a także udział w sesjach i stosowanie różnorodnych metod i technik prowadzi do istotnych zmian w procesie wychowawczym.
Celem nadrzędnym biblioterapii jest niesienie pomocy w odnalezieniu się w nowej, trudnej sytuacji, rzeczywistości. W przypadku pacjenta znajdującego się w szpitalu taką sytuacją jest choroba i pobyt w placówce leczniczej. W przypadku dzieci w szkole masowej i specjalnej trudną sytuacją może być pierwsze spotkanie z nową klasą, zmiana miejsca zamieszkania, trudności adaptacyjne w przedszkolu, niemożność osiągania zadawalających wyników z poszczególnych przedmiotów nauczania.
Środki biblioterapeutyczne
Materiałami biblioterapeutycznymi są głównie książki, ale także inne materiały alternatywne. Warto zwrócić uwagę na fakt, że uczestnikami tych zajęć mogą być uczniowie, którzy w ogóle nie potrafią czytać lub mają kłopoty z czytaniem.
Książki można podzielić następująco:
- „książki łatwe w czytaniu", czyli takie propozycje wydawnicze, które odpowiadają ściśle określonym kryteriom:
- sztywna oprawa, sztywne kartki, duża czcionka, odpowiedni odstęp pomiędzy literami, wyrazami i wersami, a każde zdanie rozpoczęte od nowego wiersza,
- język prosty, zrozumiały dla dziecka z obniżoną normą intelektualną, unikanie słów abstrakcyjnych,
- treść oparta o realia życia dziecka,
- konkretne, jednoznaczne, kolorowe ilustracje (lub dobre kolorowe fotografie) zamieszczone obok tekstu – najlepiej na sąsiedniej stronie;
- książki-zabawki, czyli takie, które przypominają swym kształtem maskotki, klocki, różnego rodzaju figury do układania, ale są też wyposażone w prosty tekst lub taśmę magnetofonową z nagraną bajką terapeutyczną;
- książki drukowane dużą czcionką;
|
Jak przebiegają kolejne etapy postępowania biblioterapeutycznego? Jakie kierunki pracy musi podjąć bibliotekarz terapeuta? Przed biblioterapią otwiera się właśnie wspaniała perspektywa – zwłaszcza w zreformowanej polskiej szkole. czytaj więcej>>
|
- książki drukowane pismem Braille'a;
- książki „mówione" – nagrane na kasetach magnetofonowych;
- książki wydane tradycyjną metodą typograficzną, ale uzupełnione o taśmę magnetofonową, na której nagrano ten sam tekst;
- kasety magnetofonowe z różnymi efektami akustycznymi i odgłosami przyrody (szum lasu, śpiew ptaków itp.);
- kasety magnetofonowe z muzyką (uspokajającą lub aktywizującą) oraz z różnego rodzaju montażami słowno-muzycznymi lub pieśniami i piosenkami;
- „bity inteligencji” i karty do nauki czytania – niezbędne w rehabilitacji dzieci z uszkodzeniem mózgu (porażeniem dziecięcym) metodami filadelfijskimi i brytyjską – wykorzystywanymi też w terapii dzieci z innymi niepełnosprawnościami;
- zabawki edukacyjne i gry dydaktyczne;
- filmy na kasetach wideo, wspomagające proces rehabilitacji (np. ekranizacja wybitnych utworów literackich i lektur szkolnych; lekcje języka migowego, zajęcia prowadzone metodą Paula Dennisona dla dzieci dyslektycznych);
- edukacyjne i terapeutyczne programy komputerowe.
Materiałem wspomagającym proces biblioterapii mogą być też różne przedmioty, które w sposób istotny kojarzą się uczestnikowi terapii z ważnymi dla niego wydarzeniami i mogą wywołać u niego przeżycia, uczucia i emocje istotne dla przebiegu procesu biblioterapeutycznego. Mogą to być np.: widokówki, zdjęcia, maskotki, zabawki itp.
Dobór środków terapeutycznych zawsze jest uzależniony od potrzeb i możliwości percepcyjnych uczestników biblioterapii oraz od celu terapii.
Materiały biblioterapeutyczne można podzielić na cztery zasadnicze kategorie:
- materiały uspokajające (sedativa), do których zaliczamy m.in.: książki przygodowe (tzw. młodzieżowe), baśnie, fantasy, literaturę humorystyczną;
- materiały pobudzające (stimulativa), np.: książki o tematyce awanturniczo-przygodowej, wojenne, podróżnicze, popularnonaukowe;
- materiały refleksyjne (problematica), czyli np.: powieści obyczajowe, biograficzne, książki o wątku romansowym, psychologiczne i socjologiczne;
- materiały religijne (sacrum), które w czytelniku powodują nie tylko silne wzruszenia natury religijnej, lecz odbiorca w trakcie czytania dokonuje jakiegoś ważnego dla siebie odkrycia, pozwala łączyć się duchowo z Istotą Wyższą, przeżywać stan religijnej ekstazy.
Jolanta Smuniewska