start

Czas trwania zajęć

2 x 45 min. (jedna godzina na zagadnienia teoretyczne, druga – ćwiczenia i zaliczenie)

Cele zajęć

Uczeń powinien:

• wiedzieć, co to jest program komputerowy do obsługi bibliotek
• znać różnice między katalogiem kartkowym a komputerowym
• znać korzyści płynące z korzystania z katalogu komputerowego
• wiedzieć, jak szybko dotrzeć do potrzebnej informacji

Uczeń powinien umieć:

• skorzystać z funkcji wyszukiwania prostego w katalogu komputerowym
• określić zakres swoich poszukiwań i wybrać odpowiedni indeks
• dokonać selekcji znalezionych informacji

Uczeń powinien rozumieć:

• konieczność samodzielnego posługiwania się w bibliotece katalogiem
• rozumieć i doceniać zalety katalogu komputerowego

Metody pracy

• pogadanka wstępna, metoda podająca nowe wiadomości, dyskusja
• metoda oglądowa: wykorzystanie rzutnika multimedialnego i komputera
• czynna współpraca z uczniami: uczniowie sami wymyślają, czego chcą szukać w katalogu i według jakiego indeksu
• ćwiczenia praktyczne przy komputerze

Środki dydaktyczne

• komputer z zainstalowanym systemem bibliotecznym
• rzutnik multimedialny
• rewersy biblioteczne
• ewentualnie tradycyjny katalog kartkowy

Ważne!

Scenariusz ma charakter uniwersalny, nadaje się do wykorzystania na każdym szczeblu edukacji. Podane przykłady są przygotowane pod kątem uczniów starszych klas szkoły podstawowej.

Przebieg zajęć

Część wprowadzająca

Przedstaw uczniom cele lekcji. Przeprowadź krótką dyskusję na temat tego, co wiedzą o katalogach kartkowych, czy spotkali się kiedyś z katalogiem komputerowym i czy widzą potrzebę korzystania z niego.

Część właściwa lekcji

Wspólnie zastanówcie się nad „plusami” katalogu komputerowego. Powinny tu paść takie sformułowania, jak:

• łatwość wyszukiwania,
• szybkość, łatwość dostępu np. poprzez internet,
• przejrzystość (forma graficzna),
• przyjazny użytkownikowi interfejs,
• łatwość wyszukiwania według różnych kategorii,
• opisy ułatwiają sporządzanie bibliografii,
• nawet pamiętając bardzo małe fragmenty tytułu bądź nazwiska jesteśmy w stanie dotrzeć do informacji.

Następnie przedstaw uczniom program (przy użyciu komputera i rzutnika multimedialnego). Krótko omów najważniejsze kwestie, przy czym na każdym etapie przedstawiania programu staraj się doprowadzić do tego, by uczniowie sami sugerowali, czego chcieliby poszukać w katalogu i próbowali pokazać, w jaki sposób to zrobić.

Omów następujące elementy programu:

• strona startowa programu
• wyszukiwanie proste (etapy)

– wybór typu dokumentu (książka, dokument dźwiękowy, filmowy, elektroniczny, kartoteka, czasopismo i optymalna opcja „wszystkie”)

– wybór indeksu

– wprowadzenie szukanego hasła (tu zasugeruj brak konieczności pisania hasła w całości oraz zwróć uwagę, że nieważne jest wyszukiwanie według dużych czy małych liter)

– wybór z listy interesującego nas opisu

– karta katalogowa (okno z pełnym opisem bibliograficznym)

Wyszukiwanie według poszczególnych indeksów: 

• według autora

np. Lem [Stanisław]

• według tytułu

np. Opowieści o pilocie [Pirxie] (zwrócić uwagę na różne daty wydań)

• według haseł przedmiotowych 

– przy wyszukiwaniu informacji o osobach – zaczynamy wpisywać od nazwiska np. Lem (to o nim, a nie jego dzieła; wyjątek stanowią królowie, np. Władysław Warneńczyk

– po wpisaniu tytułu dzieła pojawią się nam opracowania i omówienia, a nie tekst lektury, np. W pustyni i w puszczy

– generalnie hasła podajemy w liczbie mnogiej, np. komputery, parki i ogrody, Celtowie – kultura

– przykłady haseł występujących tylko w liczbie pojedynczej: alkoholizm, ceramika, chemia – biografie. Najbezpieczniej pisać hasła bez końcówek np. afory[zmy]

– budowa hasła ma swoją logikę (rzeczownik + jego określenie, uszczegółowienie)

np. zwierzęta – atlas (a nie „atlas zwierząt”)

np. Warszawa – przewodnik turystyczny (a nie „przewodnik po Warszawie”)

– wyszukiwanie haseł rozpoczynamy od bardziej szczegółowych, a w przypadku niezadowalających wyników formułujemy je bardziej ogólnie: np. AIDS > choroby

– należy próbować szukać różnych wariantów hasła, np. samoloty – modele i modelarstwo; holocaust i Żydzi

Wskazówka

Użycie w wyszukiwaniu znaku gwiazdki (*) zwiększa ilość wyszukanych pozycji (* zastępuje dowolny ciąg wyrazów), np. wpisanie *polsk da nam wykaz wszystkiego ze słowem Polska, polski, polskie, bez względu na pozycję tego słowa w haśle.

Omówienie karty katalogowej (finalny etap poszukiwań):

• wskaż na hasło główne, poszczególne elementy opisu, hasła przedmiotowe i dane dotyczące egzemplarzy (numer inwentarzowy, sygnatura – miejsce książki na półce, dostępność pozycji)
• omów dane konieczne do szybkiego odnalezienia książki (rewers biblioteczny)
• zachęć uczniów do korzystania z tej formy zamawiania i/lub rezerwacji potrzebnych materiałów

Ćwiczenia praktyczne: Każdy uczeń powinien indywidualnie przed komputerem przećwiczyć zdobytą wiedzę.

Część podsumowująca

Podczas kończenia lekcji zauważ, że:

• katalogi komputerowe pozwalają sprawnie przeszukać całą bazę danych bibliograficznych;
• wyszukiwanie w katalogach odbywa się według wybranego przez nas elementu opisu, np. autora, tytułu;
• katalog komputerowy jest szybszy i łatwiejszy w obsłudze niż katalog kartkowy.

Elżbieta Rafińska – nauczyciel bibliotekarz szkoły ponadpodstawowej w Rybniku, absolwentka Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Swoją pracę traktuje z pasją, podczas zajęć wprowadza urozmaicone, twórcze, czasem niekonwencjonalne metody pracy.

Chcesz dowiedzieć się więcej? Zajrzyj do publikacji "Biblioteka - wizytówka szkoły".