start

Stosowne uprawnienia zostały przyznane na mocy przepisów ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego. Ustawa ta określa rodzaje ulg i zasady ich stosowania oraz kategorie osób uprawnionych do przejazdów ulgowych. Obecnie istnieje 7 rodzajów ulg (100%, 95%, 93%, 78%, 51%, 49% oraz 37%), przysługujących w zależności od kategorii podmiotów objętych zakresem regulacji ustawowych. Wśród wielu kategorii osób, którym na mocy ustawy zostały przyznane uprawnienia do ulg przejazdowych, znajdują się nauczyciele oraz dzieci.

Ogólne zasady stosowania ulg ustawowych
Ustawa różnicuje zakres uprawnień do ulgowych przejazdów w zależności od rodzaju transportu oraz kategorii środków transportowych. Zgodnie z treścią art. 1a ust. 1 ustawy uprawnienia do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego przysługują wyłącznie w klasie 2 w określonych kategoriach pociągów i na podstawie określonych rodzajów biletów.

Należy podkreślić, że ulgi ustawowe obejmują wyłącznie opłaty za bilet na przejazd, nie znajdują natomiast zastosowania do opłat dodatkowych, takich jak np. opłata za wydanie biletu w pociągu bądź opłata za dokumenty rezerwacyjne (zakup miejscówki), które osoby uprawnione do ulg uiszczają w pełnej wysokości.

Na mocy przepisu art. 1b ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy ulgi ustawowe nie przysługują pasażerom odbywającym podróż pociągami EuroCity i InterCity w komunikacji międzynarodowej oraz pasażerom w komunikacji autobusowej ekspresowej.

Określone przepisami ustawy ulgi nie mają zastosowania do komunikacji miejskiej. Ulgi istniejące w tego rodzaju komunikacji wynikają z przepisów o charakterze prawa miejscowego, ustanowionych przez właściwe organy poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego.

Uprawnienia nauczycieli do przejazdów ulgowych
Zakres uprawnień do ulg kształtuje się nieco odmiennie w zależności od rodzaju środka transportu, z którego korzysta nauczyciel. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 4 ust. 7 pkt 1 ustawy nauczyciele uprawnieni są do ulgi 37% przy przejazdach w pociągach osobowych, na podstawie biletów jednorazowych oraz miesięcznych imiennych. Jeśli chodzi o transport autobusowy, nauczycielom przysługuje uprawnienie do ulgi 37% przy przejazdach w komunikacji zwykłej wyłącznie na podstawie biletów imiennych miesięcznych.

Ustawa o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego nie przewidywała uprawnienia do ulg dla nauczycieli zatrudnionych w przedszkolach. Stan ten został zakwestionowany przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który skierował do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją wyłączenia nauczycieli zatrudnionych w przedszkolach z kręgu uprawnionych do ulgowych przejazdów.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 listopada 2010 r. (sygn. akt K 2/10, publ. DzU 2010 nr 222, poz. 1456) orzekł, że przepisy art. 4 ust. 7 pkt 1 oraz art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środami publicznego transportu zbiorowego w zakresie wyłączającym nauczycieli przedszkoli z uprawnień do ulgowych przejazdów są niezgodne z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Trybunał nie znalazł uzasadnienia dla zróżnicowania uprawnień nauczycieli ze względu na miejsce pracy (przedszkole bądź szkoła) i uznał, że przepisy te naruszają konstytucyjną zasadę równości. W konsekwencji art. 4 ust. 7 pkt 1 i art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego utraciły moc z dniem 25 listopada 2010 r., co oznacza, iż omawiana ustawa w tym zakresie będzie musiała ulec zmianie z korzyścią dla nauczycieli przedszkoli.

Uprawnienia dzieci przedszkolnych do przejazdów ulgowych
Uprawnienia uczniów do przejazdów ulgowych określone są przepisami art. 4 ust. 4 pkt 2 i art. 4 ust. 6 ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego dla przejazdów w komunikacji kolejowej oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 w odniesieniu do komunikacji autobusowej. Za osoby uprawnione należące do grona uczniów ustawa uznaje dzieci w okresie od rozpoczęcia odbywania obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego. Dzieciom tym przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego przysługuje uprawnienie do ulgi w wysokości:

• 37% w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych, na podstawie biletów jednorazowych;
• 49% w pociągach osobowych i pospiesznych, na podstawie imiennych biletów miesięcznych.

W zakresie transportu autobusowego przysługuje im ulga w wysokości 49% w komunikacji zwykłej i przyspieszonej na podstawie biletów imiennych miesięcznych. Prawo do ulgi nie zostało natomiast przyznane w zakresie przejazdów na podstawie biletów jednorazowych.

Zgodnie z art. 5a ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego ulgę w wysokości 49% uwzględnia się w przypadku nabywania przez gminę biletów miesięcznych dla dzieci w celu wykonania obowiązku określonego w art. 14a ust. 3 oraz art. 17 ust. 3 ustawy o systemie oświaty.

Uprawnienia dzieci niepełnosprawnych
Dzieciom dotkniętym inwalidztwem lub niepełnosprawnym ustawa przyznaje prawo do ulgi 78% przy przejazdach zarówno środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego, jak i autobusowego. Uprawnienie to przysługuje w odniesieniu do biletów jednorazowych lub miesięcznych imiennych i obejmuje wyłącznie przejazd (tam i z powrotem) z miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu do przedszkola, ośrodka umożliwiającego dzieciom spełnianie obowiązku przedszkolnego, poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, a także na turnus rehabilitacyjny.

Z ulgi w wymiarze 78% może także skorzystać jedno z rodziców lub opiekun dzieci dotkniętych inwalidztwem lub niepełnosprawnych przy przejazdach na podstawie biletów jednorazowych we wskazanych wyżej relacjach.

Dokumenty poświadczające uprawnienia do ulgowych przejazdów
Korzystanie z przejazdu z ulgą ustawową wymaga posiadania przez osobę uprawnioną do ulgi stosownego dokumentu, który winien być okazany w przypadku kontroli przeprowadzanej w środku transportowym. Dokumenty poświadczające uprawnienia do ulgowych przejazdów określa rozporządzenie w sprawie rodzajów dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, wydane na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego.

Dokumentami tymi, stosownie do przepisów powołanego wyżej rozporządzenia, są:

• dla nauczycieli – legitymacja służbowa nauczyciela;
• dla dzieci odbywających roczne przygotowanie przedszkolne – zaświadczenie o spełnianiu obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, wydane przez dyrektora przedszkola lub dyrektora szkoły.

Należy pamiętać, że osoba odbywająca przejazd na podstawie biletu ulgowego, która nie posiada bądź nie okazuje odpowiedniego dokumentu poświadczającego uprawnienie do ulgi, traktowana jest jako podróżny bez ważnego biletu. Zgodnie z przepisem art. 33 ust. 3a ustawy – Prawo przewozowe, w razie stwierdzenia w toku kontroli dokumentów przewozowych braku ważnego dokumentu poświadczającego uprawnienie do ulgowego przejazdu, przewoźnik lub osoba przez niego upoważniona uprawnieni są do pobrania właściwej należności za przewóz (bez uwzględnienia ulgi) i opłaty dodatkowej albo do wystawienia wezwania do zapłaty. Pobrana należność za przewóz i opłata dodatkowa, po uiszczeniu opłaty manipulacyjnej odpowiadającej kosztom poniesionym przez przewoźnika, podlegają zwrotowi, a w przypadku wezwania do zapłaty – umorzeniu, jeśli podróżny nie później niż w terminie 7 dni od dnia przewozu udokumentuje swoje uprawnienia do ulgowego przejazdu.

Małgorzata Dziewiecka
radca prawny w wydziale prawnym dla dzielnicy Urzędu m.st. Warszawy

Podstawa prawna:
Ustawa z 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (tekst jedn.: DzU 2002 nr 175, poz. 1440 ze zm.); Ustawa z 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe (tekst jedn.: DzU 2000 nr 50, poz. 601 ze zm.); Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 25 października 2002 r. w sprawie rodzajów dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (DzU 2002 nr 179, poz. 1495 ze zm.).

Artykuł pochodzi z publikacji „Monitor Prawny Dyrektora”