Artykuł pochodzi z publikacji "Nowa Szkoł. Skuteczne zarządzanie w praktyce"
Bogdan Jankowski
Szkoła, tak jak każda organizacja, potrzebuje sprawnego kierowania. Zespół pracowników–nauczycieli oczekuje na przewodnika, kierownika, który potrafi nadać kształt wspólnej pracy i realizacji celów. Kiedy ktoś podejmie się tej roli, rozpoczyna się etap określania przez dyrektora – lidera i pracowników wzajemnych oczekiwań oraz ujawniania potrzeb i tym samym zaczyna się kierowanie szkołą. Na kierowanie zespołem pracowniczym składa się wiele czynników: wiedza na temat zasad i metod zarządzania, budowanie formalnych i nieformalnych więzi, kultura organizacji, otwarta komunikacja, zakres umiejętności współpracy wśród członków zespołu. Kierowanie zespołem to nie tylko planowanie wykonania zadań, ale również bieżące towarzyszenie pracownikom w wykonywaniu przez nich powierzonych obowiązków.
Z kierowaniem jakąkolwiek organizacją społeczną (instytucją, firmą, stowarzyszeniem, szkołą) związane są dwa pojęcia, określające model kierowania zespołem: zarządzanie i przywództwo. Są one opisane w bogatej literaturze na temat teorii kierowania i zarządzania zespołem. Na ich podstawie można przyjąć następujące określenia tych pojęć:
Zarządzanie polega na utrzymaniu porządku, organizacji i kontroli w instytucji. Nakierowane jest głównie na realizowanie zadań. Zarządcy (menedżerowie) robią to, co uważają, że trzeba aktualnie zrobić, a w szczególności interesują się tym, jak rozwiązywać poszczególne pojawiające się problemy. Nastawieni są na końcowy wynik. Wielokrotnie w swoim działaniu kierują się raczej interesami instytucji, aniżeli osobistymi interesami pracowników. Podstawą ich działania staje się właściwe wykorzystywanie potencjałów osób tworzących zespoły, którymi kierują. Sprawny menedżer potrafi:
- jasno określić oczekiwania wobec pracownika,
- dobrać ludzi do zadania,
- monitorować przebieg pracy i reagować na złe wyniki,
- udzielać informacji zwrotnych (doceniać, dowartościowywać, wskazywać niedociągnięcia).
Natomiast przywództwo to przede wszystkim ustalanie kierunków, skupianie się na tworzeniu wspólnej wizji, ukierunkowanie się na zmiany. Polega ono również na motywowaniu, inspirowaniu i wyzwalaniu energii w ludziach. W szkole objawia się poczuciem ruchu, dynamiką we wprowadzaniu innowacji. Przywództwo opiera się przede wszystkim na autorytecie danej osoby, a także posiadaniu władzy, którą inni pracownicy dobrowolnie akceptują. Przywódcy robią to, co uważają za właściwe, często podejmują niepopularne decyzje i odwołują się do własnej intuicji. U innych doceniają niezależność i odpowiedzialność. Starają się stworzyć warunki do podejmowania ryzyka i uczenia się. Interesują się, jakie sprawy mają znaczenie dla ludzi. Jeżeli zarządców można porównać do budowniczych, to przywódcy są architektami.
Można więc przyjąć, że zarządzanie jest zbiorem umiejętności, a te, jak wiadomo, można nabyć i wykształcić. Natomiast przywództwo jest postawą, w której dominują takie cechy osobowości jak optymizm, dystansowanie się do problemów codziennych, a także ego wyrażające się pewnością siebie. Autentyczny przywódca ma znamiona charyzmy rozumianej jako umiejętności oddziaływania na innych poprzez posiadanie i prezentowanie wizji oraz pasję wyrażaną własną aktywnością.
Przywództwo sytuacyjne to jeden z bardziej skutecznych i powszechnie stosowanych modeli kierowania zespołem pracowniczym. Jego twórcami są Paul Hersey i Ken Blanchard1
Określone zadania oraz poziom gotowości pracownika stają się podstawą do zastosowania odpowiedniego stylu z zakresu przewodnictwa sytuacyjnego. Poziom gotowości zostaje określony przez kompetencje oraz motywację pracownika do wykonania konkretnego zadania. Należy pamiętać, że zmiana w rodzaju czy zakresie wykonywanych zadań może skutkować zmianą poziomugotowości pracownika. Niewłaściwe określenie poziomu gotowości i oczekiwań pracownika wobec szefa może prowadzić do frustracji. Szczególnie często zdarza się to w przypadku „miękkiego” zarządzania, stosowanego wobec nowego pracownika, kiedy skupiamy się na dobrych relacjach i wzmocnieniach, a mniejszą wagę przywiązujemy do wdrażania go w specyfikę poszczególnych zadań.
[1] Wykład ich wspólnie rozwiniętej teorii zawiera książka Hersey, P. and Blanchard, K. H. Management of Organizational Behavior: Utilizing Human Resources New Jersey/Prentice Hall. Po raz pierwszy ukazała się ona na początku lat ‘70 XX w.; miała do tej pory 9 wydań.