start

Metoda warsztatowa prezentowana w artykule pozwoli Państwu znaleźć w szkole przestrzeń, w której Wasi nauczyciele będą mogli pracować z dziećmi nad stymulowaniem ich wyobraźni, zachęcać je do autorefleksji i podejmowania namysłu moralnego. Jednocześnie, ze względu na swoją innowacyjność, będzie doskonałym sposobem na zwiększenie atrakcyjności oferty Waszej placówki. Wreszcie, inspirując nauczycieli do specyficznego, podejmowanego wspólnie z uczniami intelektualnego wysiłku, może okazać się świetnym narzędziem podnoszenia ogólnej jakości kształcenia w Państwa szkole.

Na czym polega metoda Lipmana

Kluczem do „filozofowania z dziećmi” metodą Lipmana jest założenie, że: dzieci są z natury usposobione do filozoficznych dociekań – nie w sensie rozumienia abstrakcyjnych wytworów filozoficznej spekulacji, ale w sensie uzdolnienia do tych samych operacji myślowych, które tworzą filozoficzną refleksję¹. Uzdolnienie to należy rozwijać poprzez kształtowanie pewnego typu postaw poznawczych, czyli uczenie:

• jak przechodzić od elementarnego zdziwienia światem i dziecięcej ciekawości do formułowania pytań i  skonkretyzowanych zagadnień, 
• jak znajdować argumenty przemawiające za lub przeciw danym rozstrzygnięciom,
• jak myśleć poprawnie i krytycznie.

Zdaniem autorów programu wszystkie te umiejętności są niezwykle ważne w procesie kształcenia młodych ludzi i wychowywania ich na świadomych, myślących członków demokratycznego społeczeństwa² .

Nie filozofia, lecz filozofowanie

Jak Państwo widzą, nie jest to nauczanie filozofii w tradycyjnym, akademickim sensie. Na lekcjach nie uczy się w systematyczny sposób ani historii filozofii, ani poszczególnych teorii filozoficznych. Od innych lekcji w szkole zajęcia te odróżnia przede wszystkim to, że ich celem nie jest przyswojenie kolejnej wiedzy, lecz nauka myślenia, dyskutowania, dociekania, rozważania rozmaitych problemów – zagadnień etycznych, filozoficznych, egzystencjalnych, ale także związanych z życiem w społeczeństwie (a więc z postawami obywatelskimi) czy życiem codziennym. Zajęcia mają na celu zachęcać uczestników do podejmowania refleksji, wykorzystując przy tym:

• naturalną dziecięcą tendencję do zaciekawienia otaczającym je światem,
• ich umiejętność do myślenia w oryginalny sposób, wolny jeszcze od klisz i schematów nieuchronnie nabywanych później w toku dorastania i socjalizacji³. 

Koncepcja kładzie nacisk na naukę samodzielnego, krytycznego myślenia⁴. Punktem wyjścia dla Lipmana i jego współpracowników było krytyczne spojrzenie na współczesną im szkołę i dostrzeżenie szeregu jej niedoskonałości. Uznano, że w tradycyjnej szkole uczy się poszczególnych przedmiotów często bez wykazywania wzajemnych związków między nimi – zagadnienia z różnych dziedzin nie tworzą całości, lecz zbiór oderwanych od siebie informacji, z których uczniowie bez pomocy dorosłych nie są w stanie złożyć spójnego obrazu świata. W efekcie nie mają świadomości, dlaczego i po co muszą uczyć się tego czy innego zagadnienia („po co mam się tego uczyć, do czego mi to jest w życiu potrzebne”) i nierzadko dochodzą do wniosku, że dana wiedza „do niczego im się nie przyda”, a stąd już tylko krok do zniechęcenia i uznania procesu nauki za pracę trudną, nieciekawą i w dużej mierze zbędną.

W ten sposób szkoła – zamiast rozwijać dziecięcą kreatywność, ciekawość, chęć samodzielnego dociekania, działania i podejmowania wyzwań – nie spełnia oczekiwań dzieci, które przychodząc do niej, wierzą, że dzięki nauce uda im się zrozumieć świat, w którym żyją. Krótko mówiąc, kształcenie prowadzone w tradycyjny sposób nie pozwala uczniom na właściwy rozwój ich możliwości poznawczych oraz zainteresowania zdobywaniem wiedzy⁵ .

Konkludując, autorzy twierdzili, że nieodłączną cechą procesu kształcenia powinno być uczenie dzieci myślenia i rozumienia przyswajanej wiedzy, a co za tym idzie – zjawisk z otaczającego je świata. Trudno oczekiwać od dzieci, że będą chętnie przyswajać informacje, które „mają im się przydać w przyszłości”, ponieważ nie znają one jeszcze tego przyszłego kontekstu, w którym ta wiedza dopiero będzie przydatna. Taka wiedza – jak piszą autorzy – staje się czymś na kształt niesmacznego lekarstwa, które przyjmuje się z konieczności, ale bez entuzjazmu. Ponieważ dzieci dobrze znają swoją teraźniejszość i kontekst swoich aktualnych doświadczeń, od biernego przyswajania encyklopedycznej wiedzy wolą uczyć się poprzez gry, zabawy, dyskusje czy słuchanie opowieści⁶ .

Uwaga!
Program „Filozoficzne dociekania z dziećmi i młodzieżą”, w ramach którego stosuje się opisaną tu metodę warsztatową, został dopuszczony przez MEN do użytku szkolnego (DKW-4014-28/99).

 ¹   Por. R. Piłat, „Filozofowanie z dziećmi” M. Lipmana jako program etyki dla szkół podstawowych, „Etyka” nr 26 (1993), s. 135.

  ²   Por. R. Piłat, „Filozofowanie z dziećmi” M. Lipmana jako program etyki dla szkół podstawowych, „Etyka” nr 26 (1993), s. 136.
  ³   B. Elwich, A. Łagodzka, R. Piłat, Filozofia dla dzieci. Informacja o programie, ….; R. Piłat, Filozofia dla dzieci, ...
  ⁴   M. Lipman, Czym jest krytyczne myślenie, [w:] B. Elwich, A. Łagodzka, Filozofia dla dzieci. Wybór artykułów, Fundacja „Edukacja dla Demokracji”, Warszawa 1996. 
  ⁵   M. Lipman, A.M. Sharp, F.S. Oscanyan, Filozofia w szkole, wyd. II, Warszawa 2008, s. 19-23.
  ⁶   M. Lipman, A.M. Sharp, F.S. Oscanyan, Filozofia w szkole, wyd. II, Warszawa 2008, s. 25-26.

dr Ewa Linek - doktor nauk humanistycznych w zakresie kulturoznawstwa, ukończyła również studia filozoficzne, podczas których zafascynowała ją idea uczenia dzieci samodzielnego myślenia podczas zajęć z Filozofowania z dziećmi metodą Matthew Lipmana.

Więcej na temat metody Lipmana oraz doświadczenia osób, które prowadziły warsztaty w Polsce znajdziecie Państwo w publikacji „Nowa szkoła. Skuteczne zarządzanie w praktyce” uz. 57

POLECAMY:

Wymiar czasu pracy pracowników administracyjnych w 2012 r.

Co zdjęcia mówią o mnie – scenariusz zajęć z zakresu doradztwa zawodowego

Dziecko leworęczne – wskazówki do pracy