start

Halloween

Nazwa jest najprawdopodobniej skrótem od „All Hallows Eve”, czyli „Wigilia Wszystkich Świętych”. Nawiązuje do Samhain, najważniejszego święta celtyckiego, którego nazwa oznacza koniec lata. Ponad 2 tys. lat temu w ten dzień żegnano lato, witano zimę oraz obchodzono święto zmarłych. Wierzono, że w noc Samhain duchy osób, które zmarły w minionym roku oraz duchy nienarodozonych, zstępowały na ziemię i szukały żywych, w których ciałach mogłyby zamieszkać przez następny rok. Celtowie gasili ogniska i światła w domach, by wyglądały na zimne i niegościnne, a sami ubierali się w stare, podarte ubrania i chodzili po wsiach, udając włóczęgów, by nie spodobać się żadnemu duchowi. Palono ogniska na polach i odprawiano modły za dusze zmarłych, a korowód kolorowych przebierańców odprowadzał duchy za granice osady. Do dziś po 1 listopada nie wolno tam zbierać dzikich owoców, bo mogą być zatrute.

Halloween to jedno z najpopularniejszych świąt anglosaskich. Najhuczniej obchodzone jest w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Szkocji i Anglii, a w Irlandii ten dzień jest świętem państwowym. Organizowane są wtedy domowe imprezy, odwiedza się tzw. „straszne farmy” z tworzonymi specjalnie upiornymi sceneriami. Dzieci i dorośli przebierają się za potwory, wampiry, duchy i czarownice.

Wiele tych zabaw łączy się z wróżbami, jak podczas naszych andrzejek:
• Wyławianie zębami pływających jabłek. Jeśli wyłowione jabłko nie zostanie uszkodzone, jest znakiem szczęścia w zaczynającym się roku.
• Przeskakiwanie przez 12 świeczek rozstawianych w kole na ziemi. Świeczki, które nie zgasną, zwiastują szczęśliwe miesiące w przyszłym roku.
• Wrzucanie orzecha do płonącego ogniska. Jeżeli orzech pęknie z trzaskiem, oznacza to odwzajemnioną miłość.
• Zjadanie bez pomocy rąk wiszących na nitkach ciastek i owoców. Tutaj nie ma czasu na wróżby, liczy się zdobycz. W Polsce halloween stało się popularne w latach 90. Szkoły i przedszkola organizują z tej okazji dodatkowe atrakcje, dzieci przebierają się za straszne postacie filmowe. Dla dorosłych organizowane są imprezy kulturalne w nocnych klubach, występy teatralne oraz projekcje filmowe w kinach.

Dziady

Ten słowiański zwyczaj do dziś kultywowany jest na Ukrainie i Białorusi. Dziady obchodzono dwa razy w roku – na wiosnę w okolicach 2 maja i jesienią – w nocy z 31 października na 1 listopada. Ich odprawianie ma zapewnić żywym przychylność zmarłych, a duszom – pomóc osiągnąć spokój w zaświatach.

Główne elementy obrzędu, to:

• Poczęstunek – najczęściej był to miód, mleko, kasza i jajka.
• Ogniska na rozstajach – które oświetlały wędrującym duszom drogę do domu, by mogły spędzić tę noc wśród bliskich. Do tego zwyczaju nawiązują współczesne znicze. Ogień miał też uniemożliwić wyjście na świat upiorom.
• Jałmużna dla żebraków – którzy mieli w zamian wspominać dusze zmarłych. Niektóre czynności były wtedy zakazane, np. wylewanie wody po myciu naczyń przez okno, by nie oblać zabłąkanej tam duszy, palenie w piecu, bo dusze dostawały się do domu także tą drogą. Dziady odprawiane były przy grobach przodków, na cmentarzyskach, na wzgórzach, wzniesieniach, pod świętymi drzewami, w miejscach uważanych za święte od czasów prasłowiańskich.

Día de los Muertos

Dzień Zmarłych jest najstarszym świętem meksykańskim. Czci zagrobowe życie zmarłych oraz więzy rodzinne. Obchodzone jest 1 i 2 listopada w powiązaniu z katolickimi Zaduszkami. Wywodzi się z tradycji indiańskiej, kultywowanej od 3 tysięcy lat. Zakorzeniło się również w USA i tam, gdzie osiedlili się emigranci z Ameryki Centralnej. Co ciekawe, spotykamy je też w czeskiej Pradze.

Święto ma formę wesołej zabawy, festiwalu, bez grozy wiedźm i halloweenowych upiorów, ponieważ ludzie tam wierzą, że zmarli nadal żyją, a ich dusze świętują i ucztują wraz z rodzinami. Z tym świętem wiążą się:

• Rimas – specyficzne wiersze, w których karykatura żyjącej osoby (np. znanych polityków) w postaci ubranego kościotrupa szydzi zza grobu ze swoich charakterystycznych cech.
• Słodkie czaszki – zrobione z cukru, często doprawione tequillą, czekoladą czy szarłatem spożywczym, opatrzone imionami zmarłych. Są spożywane przez rodzinę i przyjaciół.
• Chleb zmarłych – specjalny wypiek ze słodkiego ciasta z jajkiem, o przeróżnym kształcie, od prostych i czaszko podobnych bułek do figurek zajączków z piszczelami pokrytymi lukrem.
• Kwiaty – najważniejsza jest meksykańska aksamitka, zwana Kwiatem Zmarłych. Przypisuje się jej moc wzywania i prowadzenia dusz osób zmarłych do ołtarzy ku ich czci.
• Ofrendas, czyli ofiary – składane są na specjalnie wznoszonych ołtarzach ku czci zmarłych przy ich grobach. Zgodnie z tradycją dusze dzieci powracają na cmentarze 1 listopada, a dusze dorosłych – nazajutrz. Jeśli rodzina nie może dotrzeć na grób zmarłego, wznosi ołtarze w domach i układa na nich portrety zmarłych, otaczając je zapalonymi woskowymi świeczkami. Ofiary są ściśle określone i każdy zmarły otrzymuje własny zestaw, który składa się z chleba zmarłych i szklanki z wodą. Dla dusz dorosłych zmarłych przygotowuje się ponadto butelki np. z tequilą czy innym tradycyjnym napitkiem i cygara, a dla dusz dzieci – nawet zabawki. Ofiary mają pozostać na ołtarzach do rana. To, czego nie zabiorą zmarli, zjadają żywi.

Artykuł pochodzi z miesiecznika "Rodzice i przeszkole". Scenariusze spotkań z okazji halloween znajdziesz w poradniku Uroczystości i imprezy w przedszkolu