start

Dlaczego ważna jest praca nad rozwojem stabilnego, adekwatnego i pozytywnego poczucia własnej wartości uczniów? W ten sposób wychowawca kształtuje osobowość ucznia. Praca wychowawcza nad wspieraniem poczucia własnej wartości powinna zawierać następujące elementy:
 

• uświadomienie sobie znaczenia i celów pracy wychowawczej;
• diagnoza problemów uczniów z poczuciem własnej wartości;
• zwiększanie samowiedzy uczniów wpływającej na ich samoocenę;
• zmiana irracjonalnego i negatywnego myślenia na swój temat;
• urealnianie oczekiwań uczniów wobec siebie wpływającej na ich samoocenę;
• wsparcie budowania poczucia sprawstwa uczniów.

Cele wspierania rozwoju poczucia własnej wartości ucznia
Uczeń, który akceptują siebie, a więc z wysokim (niezawyżonym) poczuciem własnej wartości¹:
 

• wierzy w siebie i swoje wartości i nie ulega grupie,
• czuje się mocny i jest gotów uznać swój błąd i nie upierać się przy nim,
• nie ulega nieadekwatnemu poczuciu winy i nie traktuje w sposób prześladowczy ocen innych na temat swoich zachowań;
• koncentruje się na teraźniejszości, nie roztrząsa przeszłych zdarzeń i nie zadręcza się nimi,
• ma poczucie sprawstwa, mimo przydarzających mu się błędów i niepowodzeń,

Metoda Tomatisa w szkole Nowy projekt "Uwaga! Sposób na sukces", realizowany w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, polega na wdrożeniu innowacyjnego programu nauczania w klasach I-III szkoły podstawowej... czytaj więcej >>

• czuje się równy innym jako człowiek (nie wywyższa się, nie ma kompleksów), niezależnie od różnic w zdolnościach;
• potrafi przyjmować pozytywne informacje na swój temat i komplementy bez fałszywej skromności czy poczucia, że nie zasłużył na nie;
• opiera się próbom zdominowania go;
• akceptuje szeroki wachlarz swoich emocji (przyjemnych i przykrych), potrzeb i pragnień;
• jest dość otwarty w rozwijaniu zainteresowań;
• czuje się pewnie i ma łatwość w kontaktach z innymi ludźmi;
• generalnie akceptuje innych, mimo różnic, jakie mogą go z nimi dzielić i jest gotów okazywać tę akceptację;
• potrafi liczyć się z potrzebami innych;
• nie przybiera „masek” w kontaktach z ludźmi;
• nie ma skłonności do przypisywania innym tego, co przeszkadza mu w sobie, tylko pracuje nad tym.

Uczeń taki w życiu dorosłym ma odpowiadać modelowi „dobrego człowieka” i „wzorowego obywatela”, a wychowanie go na taka osobę jest celem wielu szkolnych i klasowych programów wychowawczych.

Według Nathaniela Brandena można wyróżnić sześć filarów samooceny (poczucia własnej wartości)²:

1. świadomość (poznanie siebie, świadomość swych emocji i myśli);
2. niezależność (wolność wyborów, niezależność od ocen zewnętrznych);
3. prawość (bycie w zgodzie z normami i wewnętrznym systemem wartości);
4. celowość (podejmowanie działań o określonych i ważnych celach, poczucie sensu);
5. asertywność (umiejętność wytyczania i bronienia się przed krytyką, sięgania po pomoc i przyjmowania komplementów);
6. samoakceptacja (uznawanie swojej pozytywności, dobre traktowanie siebie).

Aby wzmacniać samoocenę uczniów:

• stwarzaj im okazje do odnajdywania swoich mocnych stron, doceniania siebie, pozytywnej autoprezentacji;
• zapewniaj im poczucie bezpieczeństwa, okazję do otwartego mówienia o swoich kompleksach, atmosferę zaufania i nieoceniania ich;
• pomagaj określić ich indywidualność, unikalność i wyjątkowość;
• ucz doceniać się za najmniejsze nawet osiągnięcia i nagradzać się za sukcesy;

Tworzenie programu wspomagania i korygowania rozwoju dziecka Indywidualny program wspomagania i korygowania rozwoju dziecka ma być realizowany w roku poprzedzającym rozpoczęcie nauki w szkole. Diagnoza nadaje kierunek działań, czyli wskazuje, na które funkcje... czytaj więcej >>

• zachęcaj do tworzenia i stosowania autoafirmacji, ważnych dla dalszego rozwoju poczucia własnej wartości;
• zachęcaj do zmiany negatywnego nastawienia do swojej osoby i możliwości (przez zmianę myślenia);
• wspomagaj w stawianiu realistycznych celów (nawet drobnych) i planowaniu;
• umacniaj wiarę w siebie – utwierdzaj ich w przekonaniu, że mają kompetencje do zmiany jakiejś sytuacji, uzyskania poprawy, znalezienia rozwiązania oraz deklaruj swoją gotowości do udzielenia pomocy w momencie, kiedy będą tego potrzebować;
• pozytywnie przeformułowuj to, co negatywnego mówią o sobie – znajduj pozytywne konotacje (danie nowej perspektyw sprawia, że emocje przykre towarzyszące myśleniu o sobie, stają się lepiej tolerowane i możliwa staje się zmiana tego, co jest źródłem negatywnych przeżyć);
• kieruj uwagę na pozytywne aspekty ich funkcjonowania (mocne strony, dobre doświadczenia, które przyczyniły się do jego rozwoju, przyjemne zdarzenia).

¹Por. Hamachek D.E., Encounters with The Self, Holt, Reinhard&Winston, New York 1971.

²Patrz: Branden N., Sześć filarów poczucia własnej wartości, Ravi, Łódź 2006.

Jakub Tomik
Psycholog (ze specjalizacją: psychologia kliniczna). Zajmował się psychoterapią osób dorosłych i pomocą psychologiczną m.in. wsparciem rodziców dzieci o specjalnych potrzebach (np. niepełnosprawnych) i socjoterapią dzieci z rodzin z problemem uzależnienia. Jest autorem i współautorem wielu programów warsztatów psychoedukacyjnych dla nauczycieli, wychowawców, pedagogów i psychologów szkolnych

Więcej informacji znajdziesz w