Światowa Organizacja Zdrowia (ŚOZ, WHO) określa umiejętności życiowe (psychospołeczne) jako umiejętności umożliwiające człowiekowi pozytywne zachowania przystosowawcze, dzięki którym może skutecznie radzić sobie z zadaniami (wymaganiami) i wyzwaniami codziennego życia. Barbara Woynarowska[i] (za WHO) wyróżnia dwie grupy umiejętności psychospołecznych.
Umiejętności podstawowe dla codziennego życia, czyli te które umożliwiają człowiekowi dobre samopoczucie, pozwalają na nawiązywanie prawidłowych relacji interpersonalnych, poprzez co wpływają bezpośrednio na zdrowie psychiczne człowieka. W tej grupie umiejętności wyróżnia się następujący podział:
|
Centralna Komisja Egzaminacyjna w uzgodnieniu z Ministerstwem Edukacji Narodowej planuje przeprowadzenie w maju 2011 roku ogólnopolskiego dobrowolnego badania wiadomości i umiejętności uczniów... czytaj więcej >>
|
Umiejętności dotyczące:
· podejmowania decyzji i rozwiązywania problemów (w tym poszukiwanie alternatyw, ocena ryzyka, uzyskiwanie informacji i ich ocena, ocenianie konsekwencji działań i zachowań, stawianie sobie celów itd.);
· twórczego i krytycznego myślenia;
· skutecznego porozumiewania się i utrzymywania dobrych relacji interpersonalnych (np. aktywne słuchanie, przekazywanie i przyjmowanie informacji zwrotnych, komunikowanie się werbalne i niewerbalne, asertywność, umiejętność negocjowania, rozwiązywania konfliktów, współdziałanie, praca w zespole);
· samoświadomości i empatii (np. samoocena, identyfikacja własnych mocnych i słabych stron, pozytywne myślenie, budowanie obrazu własnej osoby i własnego wizerunku, samowychowanie);
· radzenia sobie z emocjami i kierowania stresem (w tym także samokontrola, radzenie sobie z presją, lękiem, trudnymi sytuacjami, poszukiwanie pomocy, gospodarowanie czasem).
Druga grupa umiejętności to umiejętności specyficzne, czyli takie, które umożliwiają m.in. radzenie sobie z zagrożeniami, np.: asertywne odmawianie używania substancji psychoaktywnych, podejmowania stosunków płciowych, uczestniczenia w aktach przemocy, wandalizmu itd. Podstawowe umiejętności warunkują występowanie umiejętności specyficznych. Uczeń, który potrafi trafnie podejmować decyzje, wie, do kogo i w jaki sposób zwrócić się w sytuacji zagrożenia, lepiej radzi sobie w sytuacji, kiedy np. jest zastraszany, namawiany przez kolegów do podejmowania nieakceptowanych społecznie zachowań.
|
Środki dydaktyczne są jednym z elementów dobrze zorganizowanego procesu nauczania – uczenia się. Ich stosowanie uzależnione jest od celów, zasad, metod i form nauczania oraz treści programowych... czytaj więcej >>
|
Przed nauczycielem stoi bardzo wiele trudnych zadań. Z jednej strony jest zobligowany do realizacji wymagań znajdujących się w podstawie programowej, z drugiej – programu wychowawczego i programu profilaktyki w szkole. Szczegółowa analiza treści znajdujących się w podstawie programowej kształcenia ogólnego w szkole podstawowej pokazuje, że jest bardzo wiele bloków (na etapie edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej), jak też przedmiotów (w klasach IV–VI szkoły podstawowej), na których można podejmować się realizacji zagadnień związanych z kształtowaniem umiejętności psychospołecznych u uczniów. Umiejętności te można rozwijać nie tylko na lekcjach języka polskiego czy historii, lecz także na lekcjach etyki czy zajęciach komputerowych w szkole. Podstawa programowa zawiera bardzo wiele treści z obszaru rozwijania umiejętności interpersonalnych i komunikacyjnych uczniów dotyczących m.in. rozpoznawania uczuć, wyrażania emocji oraz radzenia sobie z trudnymi zachowaniami (np. czym jest przyjaźń – wrogość, miłość – nienawiść, prawda – kłamstwo, wierność – zdrada; przedstawianie swoich upodobań i uczuć; uważne słuchanie; wyrażanie swojego zdania; współodczuwanie emocji innych osób; odmawianie czy refleksyjne myślenie).
Powstają pytania dotyczące tego, w jaki sposób można kształtować umiejętności psychospołeczne wśród uczniów. Czy nauczyciele są odpowiednio przygotowani do tego zadania? Na jakie wsparcie mogą liczyć? Czy w szkole istnieją odpowiednie warunki wspierające inicjatywy nauczycieli? Na wiele z tych pytań muszą odpowiedzieć sobie sami nauczyciele i dyrektorzy szkół. To oni planują doskonalenie i odpowiadają za organizację zajęć wspierających różnorodne potrzeby uczniów. Istotną rolę odgrywa tworzenie wewnątrzszkolnego systemu wsparcia dla uczniów, ale też i dla samych nauczycieli. Im więcej nauczyciele dbają o relacje panujące w szkole oraz starają się wspólnie rozwiązywać problemy i uczestniczyć w życiu szkoły, tym lepszy jest w niej klimat społeczny. Stąd ważnym aspektem sprzyjającym wspieraniu uczniów w rozwijaniu ich umiejętności psychospołecznych jest doskonalenie się nauczycieli w tym zakresie. W polskim systemie edukacji istnieje wiele form i możliwości doskonalenia kompetencji nauczycieli w tym obszarze. Ośrodki doskonalenia nauczycieli oraz poradnie psychologiczno-pedagogiczne dysponują ofertą różnorodnych szkoleń, warsztatów dotyczących tej problematyki. Nauczyciele mogą też uzyskać takie wsparcie w kontaktach indywidualnych ze specjalistami zatrudnionymi w tych placówkach.
|
Uczeń zdolny wymaga od nauczycieli szczególnego wsparcia i kompleksowego planowania rozwoju poznawczego. Niedostrzeganie i niewykorzystywanie jego potencjału poznawczego może być przyczyną kłopotów... czytaj więcej >>
|
Zajęcia z zakresu kształtowania umiejętności psychospołecznych u uczniów powinny także stać się elementem podstawowego przygotowania wszystkich absolwentów uczelni pedagogicznych i kierunków nauczycielskich.
Istnieje także wiele metod pracy z uczniami, poprzez które można rozwijać ich umiejętności psychospołeczne. Przykładową metodą służącą wspieraniu i rozwijaniu u uczniów takich umiejętności jest metoda projektu. Jest to metoda, która często jest wykorzystywana w edukacji, szczególnie przy realizacji działań dydaktycznych.
Autor: Izabella Lutze
[i] B. Woynarowska, Założenia teoretyczne i uwarunkowania prawne. Umiejętności życiowe i ich kształtowanie u dzieci i młodzieży w szkole, Zeszyt 5, Edukacja zdrowotna i promocja zdrowia w szkole, KOWEZiU, Warszawa 2002, s. 13.