Portal

Księgarnia

start

edublog

polekcjach

Najwyżej oceniane artykuły

Dodatkowe wynagrodzenie roczne

Szkolne obchody Dnia Flagi Rzeczypospolitej Polskiej

INSTYTUT RAABE
Szkolenia i konferencje dla pracowników oświaty

Ankieta

Ksiegarnia taniej

Diagnoza potrzeb klasy jako podstawa…

Strona główna Dla Nauczycieli Szkoły Wychowanie wył O programie wychowawczym Diagnoza potrzeb klasy jako podstawa…

Diagnoza potrzeb klasy jako podstawa do tworzenia programu wychowawczego

Hanna Żmijska

Nauczyciel (wychowawca) powinien konstruować plan pracy wychowawczej na podstawie programu wychowawczego szkoły i swojej wizji pożądanego funkcjonowania klasy. Najlepiej, żeby przedtem zaplanował i przeprowadził diagnozę klasy¹, w wyniku której:

wyłoni szczególne potrzeby wychowawcze oraz edukacyjne zespołu,
sformułuje wynikowy (na podstawie wniosków) program działań wychowawczych i dydaktycznych,
będzie mógł podzielić się uzyskaną wiedzą i doświadczeniem z nauczycielami przedmiotów i diagnozowaną klasą oraz będzie miał okazję do wypracowania wspólnego kierunku i form pracy podczas spotkań z zespołem nauczycielskim.

Zaplanowanie i przeprowadzenie oraz analiza działań diagnostycznych pozwoli wychowawcy:

zebrać informacje (od uczniów, rodziców, nauczycieli, pedagoga),
obserwować funkcjonowanie klasy i wychowanków,
zidentyfikować i nazwać problemy, trudności oraz mocne strony,
stworzyć narzędzia do badań lub zaadaptować znane w szkole lub w literaturze przedmiotu,
skorzystać z fachowych publikacji,
podtrzymywać stały kontakt i współpracować z uczniami, rodzicami i nauczycielami,
projektować sytuacje korekcyjne oraz motywować siebie i innych do poszukiwania rozwiązań,
opracować wyniki,
zbudować program działań wychowawczych i edukacyjnych dla klasy lub ucznia,
modyfikować zamierzone cele, założenia i działania.

Z mojej praktyki szkolnej wynika, że głębsze zdiagnozowanie rzeczywistych potrzeb klasy wiąże się z rozpoznaniem realnej sytuacji grupy (ucznia), opracowaniem i wdrożeniem konkretnego programu skutecznych oddziaływań wychowawczych, ale także wypracowaniem pewnego modelu postępowania, który może być użyteczny dla innych wychowawców, borykających się z problemem konstruowania programów wychowawczych dla swoich klas. Taki program można modyfikować na różnych etapach wdrażania: po kolejnych działaniach i (lub) całkowitej jego realizacji.

Tabela. Przykładowe wnioski do pracy na II semestr wynikające z diagnozy II klasy gimnazjum

Niepokojące zjawiska, wnioski	Prawdopodobne przyczyny	Działania profilaktyczne, korekcyjne wychowawcy i (lub) pedagoga	Możliwe postępowanie nauczycieli	Możliwe postępowanie w kontakcie z rodzicami uczniów
W klasie brak motywacji do pracy, antyedukacyjne nastawienie chłopców (11 na 34 osoby w klasie)	nie interesują się nauką, kilku z nich należy do destrukcyjnych, nieformalnych grup młodzieżowych, są mało zżyci z dziewczętami, nie uczestniczą w zajęciach pozalekcyjnych, nie identyfikują się ze szkołą, większość z nich nie posiada motywacji zewnętrznej (nadzoru ze strony rodziców), brakuje im własnej motywacji, wynikającej z aspiracji i planów życiowych, nie potrafią zmobilizować się do systematycznej pracy, kilku chłopców ma trudną sytuację materialną i życiową, dwóch przejawia silne zaburzenia osobowości, prawdopodobnie jeden zażywa środki odurzające i (lub) alkohol – poza szkołą	wspieranie w pracy z klasą osób i grup bardziej zainteresowanych nauką, redukowanie wpływu destrukcyjnych chłopców, np. przez organizowanie dla nich zajęć pozalekcyjnych, utrzymywanie stałego kontaktu z uczniami, zbieranie i interpretowanie informacji od innych nauczycieli, uczniów, rodziców, zawieranie indywidualnych kontraktów edukacyjnych, monitorowanie postępowania dyscyplinarnego (wnioski do Sądu o interwencję w środowisku rodzinnym – 1 uczeń), informowanie o konsekwencjach określonego postępowania, skierowanie na badania do poradni psychologiczno-pedagogicznej (3 uczniów)	Redukowanie wpływu destrukcyjnych chłopców poprzez: przydzielenie ich do różnych grup, częste wyznaczanie krótkoterminowych zadań, aktywizowanie na zajęciach lekcyjnych, wykorzystywanie ich zdolności, konsekwentne egzekwowanie ustaleń, zadań, ale też wsparcie, motywowanie do systematycznej pracy, częste nagradzanie, stosowanie klarownego, jednoznacznego systemu oceniania i norm, obowiązujących na lekcji	współpraca i utrzymywanie możliwie ścisłego kontaktu, informowanie ich o sytuacji szkolnej dzieci, ewentualnie, po dodatkowej diagnozie indywidualnej, poszukiwanie alternatywnych środków wychowawczych
Poczucie bezpieczeństwa – według wyników ankiety przeprowadzonej wśród uczniów – jest dość niskie	podział na grupy, brak umiejętności komunikowania się, relacje pomiędzy uczniami i ich grupami są skomplikowane, cechuje je lęk, nieufność, uczniowie integrują się przeciwko odrzucanym zachowaniom, a nawet osobom, brak umiejętności rozwiązywania konfliktów (agresja, ośmieszanie itp.)	przeprowadzenie cyklu zajęć na temat komunikacji interpersonalnej, integrowanie klasy różnymi sposobami (np. wycieczki, „zielona szkoła”), inspirowanie uczniów do prezentacji własnych uzdolnień lub zainteresowań, cykl zajęć na temat konstruktywnego rozwiązywania konfliktów	socjoterapeutyczne zajęcia pozalekcyjne (z wychowawcą, pracownikiem poradni): zabawy integracyjne, zajęcia na temat porozumiewania się (lub cykl zajęć na temat komunikacji i/lub konfliktów), na innych przedmiotach: praca w małych grupach, drama, zabawy dydaktyczne, klarowny system oceniania i norm obowiązujących na lekcji	Stała współpraca wychowawcy z rodzicami, opiekunami, wychowawcami, poradnią, kuratorem sądowym.
Niski i zagrażający poziom w obszarze akceptacji – odrzucenia	duży poziom lęku przed ujawnianiem poglądów, uczuć oraz przeżywana samotność, odrzucenie i brak akceptacji dla niektórych zachowań i osób w klasie, zdarza się wrogość i przemoc	cykl zajęć o tolerancji, praca nad relacjami między uczniami, nad umiejętnością komunikacji, porozumiewania się, wyrażania własnej opinii, akceptacji, odmienności	zajęcia pozalekcyjne, godziny wychowawcze: gry i zabawy integracyjne, zajęcia tematyczne, praca nad relacjami między uczniami, cykl zajęć o asertywności, inne przedmioty – metody pracy: prezentacja własnej pracy, wystąpienia publiczne, praca w małych grupach (częste zmiany składu), obrona stanowiska	Współpraca z rodzicami, opiekunami, wychowawcami, kuratorami.
Wielu uczniów pali papierosy, być może mają także kontakt z innymi używkami	zaniedbanie środowiskowe, używki jako sposób na spędzanie wolnego czasu, zaistnienie w towarzystwie, rozrywka, nieświadomość konsekwencji uzależnienia	organizacja i (lub) udział w akcjach przeciw uzależnieniom na terenie szkoły, w środowisku lokalnym, zwrócenie uwagi na korzyści ze spędzania wolnego czasu bez sięgania po używki	zajęcia pozalekcyjne, godziny wychowawcze: cykl zajęć „Nie palę” oraz profilaktycznych: „Uzależnieniu – nie!” (alkohol, środki odurzające, inne), klasowy projekt edukacyjny: „Promocja zdrowego stylu życia”, inne przedmioty: promowanie zdrowego stylu życia i stanu wolności od uzależnień	Kontakt i współpraca z rodzicami: przedstawienie problemu, informacja na temat ośrodków wspierających walkę z uzależnieniami oraz promującymi zdrowy tryb życia
Obserwacje wychowawcy zebrane podczas lekcji Skuteczne działania nauczycieli wobec klasy podczas procesu dydaktycznego: zawieranie kontraktu z klasą, do którego można odwołać się w sytuacji łamania jego ustaleń, atrakcyjna forma zajęć, wyraźna ich strukturalizacja, precyzyjne instrukcje do zadań kierowanych do uczniów, indywidualizowanie kontaktu z uczniami, wykorzystywanie zainteresowań, zwracanie uwagi na brak zaangażowania uczniów w wykonywaną pracę, podejmowanie prób zainteresowania ich, wspieranie uczniów w ustaleniu trudności i wykonaniu zadania, chwalenie, ale także konsekwentne egzekwowanie własnych lub klasowych ustaleń, asertywne reakcje na przejawy negatywnego zachowania, różnorodne metody pracy na lekcji, jasne reguły, występowanie w roli „życzliwego dorosłego”.

¹Przykład diagnozy klasy można znaleźć w Poradniku wychowawcy, Warszawa, Raabe, H. Żmijska, J. Żmijski, Diagnoza klasy I d – studium przypadku, art. F 1.2.

Więcej informacji na temat programu wychowawczego klasy znajdziesz w artykule Hanny Żmijskiej „Ewaluacja realizacji programu wychowawczego klasy”, zamieszczonego w „Poradniku wychowawcy”.