start

Wstęp

Kształtowanie charakterów młodych ludzi to jedno z głównych zadań szkoły. Wiele zaangażowania wymaga od nauczycieli opracowanie szkolnego programu wychowawczego, rozkładu tematów godzin wychowawczych, planowanie pracy wychowawczej. Jak podjąć skuteczne działania w tym kierunku?

Pamiętaj: przygotowując cele pracy z uczniami należy sprawdzić, czy są one zgodne ze statutem szkoły i szkolnym programem wychowawczym!

Współpraca z uczniami

Planowanie pracy w nowym roku jest dobrą okazją do dokonania pewnych podsumowań i zebrania wniosków na temat tego, co się już zdarzyło w historii kontaktów klasy z wychowawcą i relacji między uczniami. Warto na początku roku poprosić uczniów, aby zastanowili się nad tym, co w klasie jest dobre, warte pielęgnowania, godne pochwały i naśladowania, a co warto zmienić. Informacje te można zebrać w formie anonimowych odpowiedzi, np. na następujące pytania:

• Co ci się w klasie podoba?
• Co ci się podoba w pracy wychowawcy?
• Co chciałbyś w klasie zmienić?
• Co chciałbyś zmienić w pracy wychowawcy?

Tworzymy mapę działań wychowawczych

Kiedy już wiadomo, jaki ma być kierunek działań, kolejnym krokiem powinno być zastanowienie się, jak można osiągnąć wybrany cel i pokierować zmianami. Proponuję następujące działanie:

• Opracowywanie celów pracy powinno zakończyć się stworzeniem listy kompetencji (cech osobowościowych, postaw, wiedzy i umiejętności), jakie powinni posiadać uczniowie klasy i które chcielibyśmy kształtować w najbliższym czasie.
• Następnie warto zastanowić się, w jaki sposób te kompetencje powinny przekładać się na konkretne zachowania uczniów.
• Kolejny krok to przeanalizowanie, jakie działania powinniśmy podjąć, aby te zachowania miały szansę pojawić się w naszej klasie, jak możemy motywować uczniów do podejmowania określonych działań.

Cel, który chcemy osiągnąć, musi być pozytywny. Często, planując pracę z klasą, wychowawcy zakładają, że zrobią wszystko, aby uczniowie przestali ściągać, nie spóźniali się, nie wagarowali itp. Takie zmiany bardzo trudno wprowadzić w życie, wiemy bowiem dobrze, czego nie chcemy, ale nadal nie wiemy, co chcemy osiągnąć. W takiej sytuacji trudno jest podjąć działania. Zakładane cele powinny brzmieć: chcę, aby moi uczniowie uczciwie zasługiwali na swoje oceny, aby przychodzili punktualnie do szkoły, aby chodzili na wszystkie lekcje.

Cel musi być także konkretny, to znaczy mieć przełożenie na konkretne zachowania, działania. Jeśli wychowawca planuje np., że jego uczniowie będą dobrymi obywatelami, powinien umieć określić, co takiego mają robić po skończeniu szkoły, żeby mógł stwierdzić, że ten cel został osiągnięty.

Planowany cel powinien być też rozłożony w czasie. Jeśli planowane są jakieś duże zmiany np. w postawach czy zachowaniach uczniów, warto rozłożyć je na mniejsze etapy i spróbować określić, po jakim czasie można spodziewać się efektów działań. Warto kolejne etapy realizacji zamierzonych celów rozłożyć na etapy nauki w szkole, np. kolejne lata nauki lub semestry, miesiące.

Warto zacząć od siebie

Wiadomo, że tak naprawdę ludzie z zaangażowaniem i radością podejmują się tych działań, które lubią robić, które sprawiają im satysfakcję, do których czują się odpowiednio przygotowani. Dlatego warto się zastanowić, jakie swoje mocne strony, zainteresowania, umiejętności możemy wykorzystać w pracy wychowawczej.

Zasoby zespoły klasowego

Przygotowując propozycje dla klasy, koniecznie trzeba uwzględnić możliwości i zainteresowania uczniów. Osoby włączone w nasze działania poczują się bardziej odpowiedzialne za ich efekty. Uwzględniając w planach specyficzne umiejętności naszych podopiecznych, pozwolimy im zaistnieć na forum klasy i bardziej się zaangażować. Warto poznać dokładnie mocne strony uczniów, również te niezwiązane z nauką w szkole.

Kto jeszcze może pomóc

Analizując przygotowany plan działań wychowawczych warto sprawdzić, czy w jakimś zakresie możemy liczyć na innych pracowników szkoły. Należy pomyśleć o: pedagogu i psychologu szkolnym, bibliotekarce, szkolnej pielęgniarce, lekarzu, być może informatyku itd. Zapraszając takie osoby do współpracy nie tylko ułatwimy sobie realizację pewnych działań, ale także przybliżymy uczniom zadania tych osób, a co za tym idzie, być może usprawnimy również ich pracę.

Plan pracy wychowawczej

Jeżeli nauczyciel ma już opracowane cele swojej pracy, przeprowadził z uczniami diagnozę sytuacji w klasie oraz wie, jak swoje ustalenia przełożyć na konkretne działania, przemyślał, z czyjej pomocy może skorzystać, powinien spróbować stworzyć harmonogram swoich działań. Taki plan powinien uwzględniać wszelkie działania podejmowane przez wychowawcę i klasę, czyli zawierać:

• tematy godzin wychowawczych,
• wyjścia klasy ze szkoły,
• wycieczki,
• spotkania z rodzicami,
• spotkania z zaproszonymi gośćmi,
• spotkania z klasą po lekcjach,
• udział klasy w ogólnoszkolnych uroczystościach,
• zieloną szkołę.

Po wypisaniu tych przedsięwzięć dobrze jest zaznaczyć je w kalendarzu.

Ewaluacja działań wychowawczych

Ocena skuteczności własnych działań jest bardzo ważnym elementem pracy wychowawcy. Dzięki dobrze przeprowadzonej ewaluacji może on sprawdzić, czy podejmowane przez niego wysiłki wychowawcze dają zamierzone efekty. Ocenę efektywności podejmowanych działań można zaplanować w tych momentach, w których oceniane są inne aspekty pracy szkoły, tzn. w czasie klasyfikacji po zakończeniu semestru i pod koniec roku szkolnego.

Kilka rad - podsumowanie

• Zastanów się, co jest celem twojej pracy wychowawczej, czyli jakich uczniów, jakich ludzi chcesz wychować.
• Sprawdź, co już udało ci się osiągnąć.
• Zastanów się, w jaki sposób twoje wizje i ideały przekładają się na konkretne zachowania i postawy uczniów.
• Praca wychowawcza może być przyjemnością. Zastanów się, w jaki sposób możesz wykorzystać swoje pasje i zainteresowania w pracy z młodzieżą.
• Nie wszystko musisz zrobić sam, poznaj zasoby swojego zespołu klasowego.
• Rozejrzyj się za sojusznikami wśród innych pracowników szkoły.
• Zaplanuj dokładnie swoje działania.
• Dobrze wykorzystuj i przygotowuj godziny wychowawcze.
• Opracuj sposoby oceny swoich działań.
• Ciesz się z sukcesów, a z porażek wyciągaj wskazówki do dalszej pracy.

Materiał opracowano na podstawie publikacji „Planowanie pracy wychowawczej” A.Tulczyńskiej,
Poradnik wychowawcy, wrzesień 2004