start

Żaden pedagog nie powinien mieć kłopotu z realizacją zajęć z młodzieżą, kiedy nawet nie planując tego wcześniej, będzie musiał zastąpić któregoś z kolegów. Każdy z nas, układając swój roczny plan pracy, ma swoje priorytety, którym poświęca najwięcej uwagi. Wynika to najczęściej z bieżących potrzeb środowiska szkolnego, jak i własnych predyspozycji, wiedzy z różnych dziedzin i umiejętności w jej przekazywaniu. Chętniej prowadzimy zajęcia z zakresu tematyki, w której czujemy się bardziej kompetentni. Warto właśnie z takiego zakresu wiedzy mieć w zanadrzu kilka gotowców, czyli uniwersalnych scenariuszy zajęć na niespodziewaną okazję, do których w jakiś specjalny sposób nie musimy się przygotowywać (warto wykorzystać w takich sytuacjach scenariusze z programu Jak żyć z ludźmi). Mogą to być zajęcia przewidziane zarówno na jedną, jak i dwie godziny dydaktyczne (w zależności od zaistniałej sytuacji).

W swojej pracy pedagoga dużo uwagi poświęcam problemowi uzależnień i w takich sytuacjach także chętnie wykorzystuję tę tematykę,

jednocześnie realizuję zadania zawarte w szkolnym programie profilaktyki. Nie dobieram tematów przypadkowo, ale analizuję, jaki zakres wiedzy ma klasa, w jakich programach uczestniczyła. Wówczas wybieram odpowiednie zajęcia. Czasami korzystam z własnych, a czasami z elementów sprawdzonych już wcześniej programów. Jednak staram się nadmiernie nie wykorzystywać tej tematyki, ponieważ i tak bardzo dużo informacji na temat uzależnień w różnych formach młodzież naszej szkoły ma możliwość uzyskać. Jest mnóstwo tematów, które niezależnie od tego, która jest to klasa, jaka w niej uczy się młodzież, zawsze będą na czasie i zawsze uczniów zainteresują, skłonią do dyskusji i zmuszą do refleksji.

Do najczęściej poruszanych tematów należą:

• uzależnienie od narkotyków, alkoholu i papierosów,
• anoreksja i bulimia,
• pokonywanie stresu,
• ciąże u nastolatek,
• wirtualne uzależnienia,
• sekty,
• mobbing.

Najnowszymi problemami, które młodzież bardzo chętnie dyskutuje i aktywnie bierze udział w lekcjach im poświęconych, są tematy dotyczące:

• transplantologii,
• samobójstw,
• kary śmierci.

Staram się także dobierać tematykę zajęć, jeśli to możliwe, związaną z bieżącymi wydarzeniami. Na przykład czas przed świętami jest bardzo dobrą okazją do poruszania tematu rodzinnych tradycji, luty to dobry miesiąc na zajęcia o miłości – wbrew pozorom młodzież bardzo chętnie rozmawia na ten temat i aktywnie uczestniczy w tego typu zajęciach.

Z uwagi na to, że nasza młodzież ma bardzo często do czynienia z osobami niepełnosprawnymi (w większości są to osoby upośledzone umysłowo przebywające w domu pomocy społecznej, uczęszczające na zajęcia warsztatów terapii zajęciowej, jak też uczniowie naszej szkoły uczący się w szkole specjalnej), ważnym tematem jest problem tolerancji. Nie muszą to być zawsze zajęcia z konkretnym scenariuszem – sprawdzają się też różnego rodzaju ćwiczenia rozwojowe, np. z zakresu twórczego myślenia czy ćwiczenia pamięci. Mogą to być zarówno zaplanowane zajęcia, jak i swobodnego, nieujęte w ścisłe ramy spotkania. Często na początku wizyt w klasach zapraszam młodych ludzi do wykonania testu diagnozującego kompetencje. Jest to bardzo dobry sposób na wprowadzenie swobodnej atmosfery, ale także możliwość refleksji nad brakiem zaufania do samego siebie i pobieżnym traktowaniem ważnych spraw.

Wykorzystanie programów audiowizualnych
Od kilku lat systematycznie wzbogacam podręczną biblioteczkę pedagoga, którą sama chętnie wykorzystuję do pracy z uczniami i z której

korzystają także wychowawcy, przygotowując się do zajęć wychowawczych z młodzieżą. W zasobach biblioteki, poza wieloma pozycjami książkowymi, gotowymi scenariuszami zajęć, od pewnego czasu mam również filmy, które ujmują różnego rodzaju zagrożenia dla współczesnej młodzieży w dość przystępnej i ciekawej formie. Są one przydatnym elementem w urozmaicaniu nagłych, wcześniej nieplanowanych zajęć z klasą. Zauważyłam, że młodzież bardzo chętnie i z dużą uwagą ogląda tego rodzaju filmy, by następnie z dużym zaangażowaniem na temat poruszanych problemów dyskutować. Ostatnio udało mi się nabyć ciekawą pozycję traktującą o trochę zapomnianym temacie, jakim jest savoir-vivre. Książka okazała się bardzo przydatna – nauczyciele wykorzystują ją na lekcjach, młodzież, co mnie na początku dziwiło, jest bardzo zainteresowana przypomnieniem zasad dobrego wychowania i właściwego zachowania w różnych sytuacjach czy miejscach i sama upomina się o zajęcia na ten temat. Także ja, prowadząc zajęcia, często z niej korzystam.

Pamiętaj!
Obejrzenie filmu przez młodzież nie może być celem w samym sobie. Jego projekcja ma na celu wzbudzenie refleksji, zmotywowanie młodzieży do dyskusji na dany temat. Nie możemy puścić filmu i po jego zakończeniu uważać, że temat został zamknięty i wyczerpany. Takie potraktowanie tematu i wykorzystanie filmu nie będzie miało najmniejszego sensu. Filmy trwają ok. 20–30 minut, jest więc jeszcze czas na dyskusję i zamknięcie tematu. Najczęściej na oferowanych płytach znajdują się także propozycje scenariuszy lekcji, które można wykorzystać do pracy z uczniami.

Nieplanowane spotkania z klasami nie muszą być przyczyną naszych niepokojów i stresów, lecz mogą być dobrą okazją do bliższego poznania poglądów młodych ludzi na ważne, dotyczące ich przecież problemy. Nie sztuką jest usiąść w swoim gabinecie i siedzieć cztery przydziałowe godziny, czekając, aż ktoś raczy do nas zajrzeć. Jeśli nie będziemy wychodzili naprzeciw młodym ludziom, nie będziemy autentyczni, nie będziemy z nimi, lecz obok nich. A przecież nie taka nasza rola. Zastępstwo można wykorzystać w inny, też bardzo pożyteczny sposób. Jeśli wiem, że w klasie jest jakiś problem (może dotyczyć to konfliktu, słabej frekwencji, słabych wyników w nauce, wagarów), nie próbuję na siłę prowadzić innych tematycznych zajęć, tylko swoją obecność wykorzystuję na wyjaśnienie i rozwiązanie sytuacji problemowej. Zdarza się, że czasami zaplanuję jakiś temat, a dla młodzieży ważne jest całkiem coś innego. Wówczas podejmuję temat, który aktualnie uczniów absorbuje. Bywa, że jest to tylko delikatne kierowanie ich rozmową, dyskusją, choć czasami moja ingerencja w problem jest duża. Wszystko zależy od sytuacji – naszym zadaniem jest ją wyczuć.

Beata Pańczak

Poznaj gotowe scenariusze zajęć do wykorzystania podczas zastępstwa! Zajrzyj! >>