start

Dzięki społecznościom internetowym młodzież ma szansę aktywnie uczestniczyć w wirtualnym życiu towarzyskim bez wychodzenia z domu. Ludziom mało atrakcyjnym lub nieśmiałym, którzy z powodu swoich kompleksów nie nawiązują rozmów z innymi w realnym świecie, łatwiej dzięki sieci zaangażować się w dyskusje i zabawę. Mogą tam odgrywać rozmaite role społeczne, flirtować i zakochiwać się. Odkrywają w internecie swoje ja łatwiej niż w bezpośrednich relacjach z innymi. Ekran komputera stwarza bowiem pewnego rodzaju zasłonę ochronną, filtruje nasze cechy osobowości i pokazuje tylko tyle, ile sami chcemy pokazać. W rezultacie nie trzeba się martwić, co inni myślą o naszym wyglądzie, intelekcie czy zachowaniu¹.

Jeżeli realny świat ze względu na obowiązujące normy uniemożliwia realizację siebie w pożądany sposób, wówczas jest to wystarczający motyw, aby w świecie wirtualnym funkcjonować w postaci, którą stworzymy sami według własnych upodobań. Takie wirtualne funkcjonowanie bywa laboratorium, w którym człowieka poznaje siebie i uczy się, jak radzić sobie z barierami lub krytyką, zachowując bezpieczną anonimowość. Jednak internet może doprowadzić do pogłębienia izolacji młodego człowieka i ograniczenia jego funkcjonowania w realnym świecie. To znaczy: świat wirtualny może przysłonić świat rzeczywisty, a w niektórych przypadkach nawet go zastąpić, ponieważ jest anonimowy, komfortowy i bezpieczny.

Internet w życiu emocjonalnym młodzieży
Młodych ludzi często dotykają problemy związane z dojrzewaniem, brakiem poczucia własnej wartości czy też zachwianym postrzeganiem

własnego ja. Pomocy w rozwiązaniu swoich problemów i wsparcia szukają zwykle u obcych osób, a nie u rodziców. Uważają bowiem, że ci ostatni ich nie rozumieją i nie będą w stanie im pomóc. Nastolatkom łatwiej jest otworzyć się przed kimś, kogo wcześniej nie znali, stąd tak duże zainteresowanie pomocą psychologiczną oferowaną online. Wejście w świat wirtualny, cyberprzestrzeń, powoduje, że dla młodzieży szara rzeczywistość nabiera barwy, a użytkownik (gracz, internauta) nie czuje się osamotniony, zaczyna być akceptowany, dowcipny, atrakcyjny, ma poczucie siły, a więc szybko poprawia mu się samopoczucie².

Pamiętaj! Internet wywiera pozytywny wpływ na życie emocjonalne młodych ludzi, ale nie wolno zapominać, że jest też miejscem, w którym są oni narażeni na niebezpieczeństwa typu agresja, przemoc, pornografia. Jest również przestrzenią, gdzie młodzi ludzie się poznają, flirtują, a nawet zakochują i zawiązują pierwsze przyjaźnie. Bywają jednak tak zafascynowani, zakochani, że tkwią w wirtualnych wyobrażeniach na temat partnera. Niekiedy po konfrontacji w rzeczywistym świecie otwierają im się oczy i znikają złudzenia.

Uzależnienie od komputera
Już dziś specjaliści zwracają uwagę na to, że zbyt długie przesiadywanie przed komputerem może prowadzić do nowej formy nałogu, który nazywa się komputeromanią (jej odmianą jest cyberhazard, czyli uzależnienie od gier komputerowych). Uzależnienia związane z internetem są niebezpieczne, bo człowiek nie zauważa, kiedy zostaje wplątany w sieć, z której trudno mu się wydostać.

Spędzanie w internecie 38 godzin tygodniowo w celach rozrywkowych zostało uznane za uzależnienie od internetu prima facie. Young rozpoznała pięć rodzajów uzależnienia od sieci:

• uzależnienie od cyberseksu na czacie dla dorosłych;
• uzależnienie od wirtualnych relacji – z cyberprzyjacielem lub z cyberkochankiem;
• kompulsywny hazard w sieci, udział w aukcjach lub w innych formach handlu;
• kompulsywne surfowanie po internecie;
• uzależnienie od gier internetowych lub programowania³.

 
Do najbardziej uzależniających czynności online zalicza się różne formy komunikacji synchronicznej, włącznie z czatem oraz komunikatorami internetowymi. Zachowania patologiczne obejmują zależność, obsesyjne myśli, tolerancję, obniżoną kontrolę impulsów, niezdolność do zaprzestania i zespół odstawienia. Aby być rzeczywiście uzależnionym, trzeba doświadczać poważnych konsekwencji życiowych wynikających z zachowań o charakterze uzależnienia. Można być jednak trochę uzależnionym – to znaczy przejawiać większość symptomów uzależniania w łagodnej postaci albo nawet silnych objawów kilku z nich, a przy tym ciągle prowadzić normalne życie⁴.

Internet Addiction Disorder (IAD) to zaburzenia przejawiające się w sposobie korzystania z nowego produktu technologicznego. Osoba, u której rozwinęło się uzależnienie od internetu, pozostaje połączona z siecią przez długie godziny, tracąc poczucie czasu. Głównym jej problemem jest niemożność kontrolowania tej potrzeby łączenia się z wirtualnym światem⁵.

Kimberly S. Young dokonała opisu charakterystycznych cech, które ukazują różnice między normalnym używaniem internetu a patologicznym korzystaniem z tego narzędzia. W zachowaniu internautów wyróżnia trzy fazy, które przeżywają użytkownicy na drodze prowadzącej ich do uzależnienia:

• Zaangażowanie – zaczyna się od zapoznania się z internetem. Człowiek poznaje jego możliwości, nawiązuje kontakt z innymi ludźmi, który powoduje, że zanika poczucie osamotnienie, znudzenia. Na początku internauta może odczuwać coś w rodzaju euforii. Po krótkim okresie, w trakcie i tuż po wędrówce po sieci, może odczuwać spokój.
• Zastępowanie – internauta potrzebuje kontynuowania znajomości zawartych w sieci dla zachowania równowagi życiowej, które daje mu ulgę. Rezygnuje z osób, rzeczy, które były dotąd częścią jego życia.
• Ucieczka – pogłębia się uzależnienie. Osoba potrzebuje coraz większej dawki internetu. Następuje całkowita ucieczka od świata realnego. Uzależnieni traktują internet jako formę ucieczki przed codziennymi problemami, jednak po wyjściu z sieci problemy wracają ze zdwojoną siłą. Pogłębia się depresja, intensyfikuje się samotność, pojawiają się wyrzuty sumienia z powodu zaniedbywania obowiązków. Internetoholik sięga więc częściej i dłużej po internet, aby zredukować bolesne odczucia⁶.

Andrzej Augustynek przedstawił trzy fazy uzależnienia od internetu na podstawie doświadczeń z terapii uzależnień od alkoholu. Wymienia on:

• fazę poznawania i racjonalnego oraz efektywnego wykorzystywania internetu,
• fazę uzależniania się, w której internauta czuje potrzebę korzystania z internetu coraz częściej i z większą częstotliwością,
• oraz fazę destrukcji, gdzie internauta zaniedbuje swoje codzienne obowiązki oraz inne formy aktywności na rzecz wielogodzinnego korzystania z sieci.

Bassam Aouil

Weź udział w I Ogólnopolskiej Konferencji Wychowawców, Pedagogów i Psychologów „Sytuacje trudne w szkole”.

Zapoznaj się z programem!

1. Za: Jednostka, grupa, cybersieć. Psychologiczne, społeczno-kulturowe i edukacyjne aspekty społeczeństwa informatycznego, red. M. Radochoński, B. Przywara, Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania, Rzeszów 2004, s. 36.

2. J.M. Wolińska, Komputer (gry, internet) – konieczność, pasja, zagrożenie, uzależnienie, [w:] Wybrane zagadnienia psychologii współczesnej, red. G.E. Kwiatkowska, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2004, s. 194.

3. M. Whitty, A. Carr, Wszystko o romansie w sieci. Psychologia związków internetowych, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2007, s. 177.
4.  Za: W.J. Paluchowski, Internet a psychologia, PWN, Warszawa 2009, s. 351–352.
5.  C. Guerreschi, Nowe uzależnienia, Wydawnictwo Salwator, Kraków 2005, s. 34.
6.  Cyberświat. Możliwości i zagrożenia, red. A. Andrzejewska, J. Bednarek, Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa 2009, s. 225.