W tym miesiącu w szkole

Ładowanie…

Zobacz więcej »

Ksiegarnia taniej

Nadzór pedagogiczny

 
03.12.2010

Rola ewaluacji w nadzorze pedagogicznym w przedszkolu

Celem nadzoru pedagogicznego według obowiązującej ustawy o systemie oświaty jest zapewnienie wysokiej jakości pracy instytucji edukacyjnych – mimo że słowo „jakość” w ustawie nie zostało użyte. Niemniej w aspekcie współczesnych zagadnień cywilizacyjnych można i trzeba mówić o jakości.

Dotychczasowy nadzór pedagogiczny, prowadzony przez kuratoria oświaty, okazał się nieskuteczny, ponieważ nie sformułowano precyzyjnie jego zasad, sposobów przeprowadzenia ani wykorzystania. Jedną z podstawowych wad tego nadzoru było przekazanie wizytatorowi kompetencji związanych z ocenianiem placówki (w naszym przypadku przedszkola) i jednocześnie nałożenie na niego odpowiedzialności za jej pracę. Choć odpowiedzialność ta nie była wprost określona, a jedynie domyślna, to powodowała znaczne zdeformowanie informacji zbieranych o placówce.

Nowe zasady nadzoru pedagogicznego wprowadzone w 2009 r. zmieniają samą koncepcję nadzoru, rozdzielając trzy jego obszary:
• kontrolę przestrzegania prawa,
• wspomaganie dyrektorów w zarządzaniu placówką,
• zbieranie informacji o wartości pracy placówki poprzez ewaluację.

Rozporządzenie MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego określa, że podstawowym narzędziem tego nadzoru, mającym wpływ na jakość edukacji także w przedszkolach, jest ewaluacja. W tym miejscu wtręt terminologiczny: tradycyjnie mówi się w przypadku przedszkola o wychowaniu, a w przypadku szkół – o edukacji lub kształceniu. W znaczeniu szerszym jednakże słowo „edukacja” może być stosowane także dla określenia całokształtu działalności przedszkola, służącej rozwojowi wychowanków. Jest to pożyteczne w tym sensie, że wskazuje na ciągłość działań edukacyjnych, począwszy od trzeciego roku życia aż do dorosłości człowieka.

Co to jest ewaluacja

Ewaluacja należy do nauk stosowanych, czyli – z jednej strony – ma metodologię typu naukowego (tzn. zasady i procedury zbierania informacji oraz wnioskowania na podstawie tych informacji), a z drugiej strony – cechuje się nastawieniem praktycznym, pierwszeństwem użyteczności nad teorią. Możliwość praktycznego wykorzystania wniosków jest zatem w przypadku ewaluacji istotniejsza niż naukowa poprawność zbierania i przetwarzania informacji.

Przywołane rozporządzenie MEN nazywa ewaluację badaniem praktycznym oceniającym, warto jednak przyjąć szerszą definicję ewaluacji

Rola ewaluacji w nadzorze pedagogicznym w przedszkolu
Celem nadzoru pedagogicznego według obowiązującej ustawy o systemie oświaty jest zapewnienie wysokiej jakości pracy instytucji edukacyjnych – mimo że słowo „jakość” w ustawie nie zostało użyte. czytaj więcej>>

na użytek oświaty. Ewaluacja w przedszkolu polega na zaplanowanym i metodologicznie uściślonym, systematycznym zbieraniu i przetwarzaniu informacji o warunkach, przebiegu i skuteczności działań przedszkola. Celem ewaluacji jest uzyskanie zobiektywizowanych wniosków prowadzących:
• do utrzymania, zaniechania bądź modyfikacji działań placówki podlegających badaniu lub
• do zainicjowania nowych działań, czyli ogólnie: do podejmowania decyzji kierowniczych.

W świetle tej definicji ewaluacja musi być działaniem zaplanowanym. Planowanie ewaluacji pozwala określić, czemu ona służy, jakiego rodzaju informacje i w jaki sposób są zbierane oraz jak zamierza się spożytkować wnioski. Dane podczas ewaluacji należy zbierać zgodnie z przyjętą metodologią (czyli z naukową poprawnością) oraz nie przypadkowo, ale systematycznie.

Zasada systematyczności i planowości ewaluacji nakazuje wyraźnie określić, czego i po co chcemy się dowiedzieć. A właściwie – najpierw: po co? Dla przykładu: socjologowie badający edukację często skupiają się nad zróżnicowaniem osiągnięć chłopców i dziewcząt. Te badania jednak mało przystają do potrzeb systemu edukacji. Nawet gdyby na ich podstawie zrezygnować z koedukacji, to i tak nie ma w Polsce dobrych rozwiązań różnicujących pracę dydaktyczną z chłopcami i dziewczętami. Informacja o zróżnicowaniu osiągnięć chłopców i dziewcząt jest więc dla decyzji zarządczych najczęściej bezużyteczna.

Ewaluacja przeprowadzana jest w celu wykorzystania wyników, tzn., że w jej efekcie dyrektor lub rada pedagogiczna powinni podjąć pewne decyzje. Mogą one dotyczyć wprowadzenia nowych rozwiązań lub rozpoczęcia nowych działań, mogą też dotyczyć rezygnacji z rozwiązań lub działań już istniejących. Czasem ewaluacja pokazuje, że dotychczasowe działania są optymalne i wtedy podejmuje się decyzję o ich utrzymaniu. Wbrew pozorom, jest to także wykorzystanie wyników ewaluacji, chociaż żadnych nowych działań się nie podejmuje ani z żadnych nie rezygnuje.

Jak wskazano w definicji, przedmiotem badania ewaluacyjnego są informacje o warunkach, przebiegu i skuteczności badanego procesu. Jest to rozgraniczenie metodologiczne wzięte z psychologii poznawczej, wedle której każda działalność człowieka może być badana ze szczególnym uwzględnieniem jednego z aspektów:
• efektu (nastawienie wynikowe, skupienie się na skutkach),
• procesu (nastawienie procesualne, na sam przebieg działań),
• kontekstu (sytuacji, warunków działania) – według nowszych badań psychologicznych ten aspekt jest zdecydowanie za słabo uwzględniany przy ocenie wyników naszych działań.

Takie uporządkowanie zagadnień przyjęto w załączniku do rozporządzenia w sprawie nadzoru pedagogicznego, zawierającego wymagania

Współpraca ze środowiskiem lokalnym
Szukamy odpowiedzi na następujące pytania:
W jakim zakresie szkoła korzysta z zasobów środowiska lokalnego?

czytaj więcej>>

wobec szkół i placówek oświatowych. Dodano jednakże jeszcze jeden obszar: zarządzanie.

Dwa rodzaje ewaluacji

Ewaluacja zewnętrzna jest dokonywana przez podmiot niezwiązany z organizacją podlegającą badaniu (czyli danym przedszkolem). Osoby przeprowadzające tę ewaluację powinny być profesjonalnie przygotowane i mieć rekomendacje etyczne. W oświacie ten rodzaj ewaluacji powierzono odpowiednio przeszkolonym wizytatorom kuratoryjnym.

Mocną stroną ewaluacji zewnętrznej powinny być niezależność i obiektywizm ewaluatora. Nie jest on w żaden sposób związany z badaną organizacją, nie ma zatem interesu w takim lub innym przedstawieniu wyników, nie jest też uwikłany w żadne lokalne układy. Poza tym spojrzenie z zewnątrz jest zawsze wartościowe – niejednokrotnie widzi się to, co dla członków badanej organizacji jest tak bardzo oczywiste, że przestają to zauważać. Wreszcie atutem takiego spojrzenia jest porównanie badanego stanu rzeczy z sytuacją w innych organizacjach, czyli lepsze rozumienie proporcji i znaczenia poszczególnych elementów sytuacji.

Słabą stroną ewaluacji zewnętrznej jest to, że ekspert zewnętrzny nigdy nie zna całości lokalnych uwarunkowań (czyli kontekstu działań), co utrudnia prawidłowe ustalenie przyczyn stanu rzeczy oraz wskazanie możliwości jego poprawy.

Ewaluacja wewnętrzna jest przeprowadzana przez pracowników danej organizacji, odpowiednio przeszkolonych (lub mających podstawowe umiejętności zdobyte dzięki samokształceniu), na zlecenie dyrektora. Zespół ewaluacyjny powinien być tak skonstruowany, żeby przynajmniej jego przewodniczący nie miał interesu w takim lub innym wyniku działań badawczych, a członkowie zespołu – nie byli ludźmi odpowiadającymi za efekty badanych przez siebie działań. Badanie takie powinno przewidywać wykorzystanie wyników dla podnoszenia jakości pracy organizacji, a nie być nastawione tylko na ocenę.

Mocną stroną ewaluacji wewnętrznej jest doskonała znajomość przez wykonawców uwarunkowań lokalnych, w jakich przebiegają badane procesy, oraz możliwości zmian, jakie da się w wyniku ewaluacji przeprowadzić. Słabą stroną jest zaś skłonność do patrzenia przez pryzmat własnego interesu albo intencjonalizm (chcieliśmy osiągnąć takie, a nie inne efekty – widzimy je zatem, choć obiektywnie wcale ich nie ma).

Za ewaluację wewnętrzną odpowiedzialny jest dyrektor przedszkola. Żeby odpowiedzieć na pytanie, jaka w świetle prawa oświatowego

Koncepcja pracy przedszkola
Nasze pytanie badawcze brzmi: Na ile aktualna jest dotychczasowa koncepcja pracy i jak jest ona oceniana przez główne podmioty, czyli przez nauczycieli, rodziców i specjalistów...

czytaj więcej>>

powinna być ewaluacja organizowana przez dyrektora przedszkola, przeanalizujmy kolejne zapisy w rozporządzeniu MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego:
§ 3. 1. Nadzór pedagogiczny jest realizowany przez wykonywanie zadań i czynności określonych w art. 33 ustawy, w trybie planowych lub doraźnych działań. […]
4. Planowe i doraźne działania, o których mowa w ust. 1, prowadzone przez dyrektorów szkół i placówek wynikają z potrzeb szkoły lub placówki
.

W ust. 4 wyraźne sformułowano, że czynności dyrektora w zakresie nadzoru pedagogicznego, w tym szczególnie ewaluacja, muszą wynikać z potrzeb danego przedszkola. Dyrektor zatem może prowadzić ewaluację w zakresie wymagań sformułowanych centralnie, na potrzeby ewaluacji zewnętrznej (§ 20 ust. 2 rozporządzenia MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego), jeżeli uzna, że wybrane przez niego wymagania dotyczą potrzeb jego przedszkola. Jednak wcale nie musi odwoływać się do tych wymagań, powinien raczej traktować je jako wskazówki przy organizowaniu działań – jako przykłady formułowania własnych pytań ewaluacyjnych.

Warto też zwrócić uwagę na sformułowanie wynikają z potrzeb szkoły lub placówki. Tematyka ewaluacji wewnętrznej w przedszkolu nie może „brać się z powietrza”, nie powinna wynikać z arbitralnej decyzji dyrektora, który pomyśli: co by tu zbadać? Fakt, że pytania ewaluacyjne mają wynikać z potrzeb przedszkola, oznacza, że powinna zostać przeprowadzona diagnoza takich potrzeb, niekoniecznie w formie rozpoznania empirycznego, ale choćby jako analiza planu rozwoju placówki.

Cytowany wyżej ustęp to bardzo ważna podstawa „autonomii ewaluacyjnej” dyrektora przedszkola, której niewykorzystanie byłoby grzechem kardynalnym. Ale taka ewaluacja ma jeszcze inny praktyczny aspekt:
§ 8. 1. Ewaluacja zewnętrzna jest przeprowadzana przez zespół wyznaczony przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. […]
4. Organ sprawujący nadzór pedagogiczny, prowadząc ewaluację zewnętrzną, bierze pod uwagę wyniki ewaluacji wewnętrznej prowadzonej w szkole lub placówce
.

Widzimy, że praktyka zewnętrznego wykorzystania ewaluacji wewnętrznej jest podobna jak w przypadku mierzenia jakości pracy szkoły i

Kontrola zarządcza w szkole
Kontrolę zarządczą stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy.
czytaj więcej>>

przedszkola. Zewnętrzny (kuratoryjny) ewaluator musi wziąć pod uwagę wyniki badania organizowanego przez dyrektora przedszkola. Oczywiście, niekoniecznie będzie dostosowywał własne oceny do wyników ewaluacji wewnętrznej, ale powinien omówić z dyrektorem przedszkola poprawność metodologiczną szkolnego badania. Jeżeli było ono poprawne – nic nie stoi na przeszkodzie, żeby uwzględnić te wyniki w raporcie dla kuratora.

Po co są wymagania

Wymagania państwowe wobec przedszkoli i szkół, określone w rozporządzeniu MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego oraz załączniku do niego, należy traktować jako oficjalną wizją dobrej placówki, jako preferowany model pedagogiczny, wskazówkę dla dyrektorów dotyczącą zarządzania szkołami i przedszkolami. Jest to wskazówka wystarczająco ogólna, aby nie wiązać rąk dyrektorom – to jest jej niewątpliwą zaletą. A jednocześnie – bardzo konkretna, przekładająca ideologię na działania, czyli zoperacjonalizowana – i to jest druga bardzo ważna zaleta.

Wymagania, o których mowa, nie muszą być bezpośrednio przedmiotem ewaluacji wewnętrznej. Jednak trudno sobie wyobrażać, żeby specyficzne pytania ewaluacyjne sformułowane w danym przedszkolu mogły być sprzeczne z wizją placówki wpisaną w wymagania państwowe. Te wymagania lokalne mogą – i powinny – być inne. Ale nie mogą być przecież sprzeczne. Z tego powodu poświęcę trochę miejsca analizie wymagań państwowych.

Jak widać, budujemy w tym momencie sposób myślenia potrzebny podczas ewaluacji wewnętrznej. Wynika on nie tylko z wymagań, o których była mowa wyżej, lecz także z przyjętego w rozporządzeniu sposobu szacowania spełnienia owych wymagań. W rozporządzeniu przyjęto – dla ewaluacji zewnętrznej, czyli rozliczania placówek – pięciostopniową skalę opisaną w § 7 ust. 3 oraz § 7 ust. 4 rozporządzenia w sprawie nadzoru pedagogicznego.

Trzy sprawy są tu ważne dla budowania nowego, zgodnego z pedagogiczną ideologią, sposobu myślenia. Pierwsza – spełnienie wymagań jest szacowane dla każdego wymagania odrębnie (zasada autonomii wymagań – określenie moje). Nie ma tu możliwości, żeby za pomocą jednego wymagania, spełnionego z powodzeniem, podnieść poziom innego, które nie zostało spełnione.

Druga sprawa – wymagania są zdefiniowane treściowo (tu: zoperacjonalizowane) na dwóch poziomach: D (wymagania konieczne) oraz B (wymagania pełne). To analogia do formułowania wymagań na stopnie szkolne według nowoczesnych zasad pomiaru dydaktycznego. Nie formułuje się wymagań dla wszystkich poziomów zaliczania, ponieważ skutkowałoby to szczegółowością utrudniającą ocenianie, a nawet paraliżującą oceniającego. Formułuje się wymagania według pewnej ideologii pedagogicznie uzasadnionej: poziom wymagań podstawowych lub koniecznych to czynności, które muszą być opanowane przez wszystkich wychowanków/uczniów – lub wymagań zrealizowanych przez wszystkie szkoły/przedszkola. Poziom wymagań pełnych dotyczy niektórych, ambitniejszych wychowanków czy – analogicznie, w przypadku ewaluacji – przedszkoli o wyższych aspiracjach .

Trzecia sprawa – skala umieszczona w rozporządzeniu dotyczy ewaluacji zewnętrznej i nie powinna być stosowana w ewaluacji organizowanej przez dyrektora przedszkola. W ogóle skale wymyślono po to, żeby porównywać mierzone obiekty – w przypadku ewaluacji wewnętrznej o żadnym porównywaniu nie może być mowy. Zwróćmy uwagę na to, że w nauczaniu najmłodszych dzieci (kształcenie zintegrowane) zrezygnowano ze stosowania skali stopni szkolnych właśnie po to, żeby nie porównywać najmłodszych dzieci. W przypadku przedszkola jest to jeszcze bardziej oczywiste.

* * *
Niniejszy tekst zaledwie dotyka ogromnego problemu ewaluacji rozumianej jako podstawowe narzędzie nadzoru pedagogicznego dyrektora przedszkola. Z racji niewielkiej objętości nie może być inaczej. Dlatego odsyłam do mojej książki (jedynej, jak dotąd, na temat ewaluacji w nadzorze pedagogicznym), pt. Prowadzenie ewaluacji w ramach nadzoru pedagogicznego. Poradnik dyrektora szkoły. Książka zawiera szczegółowy opis wszystkich potrzebnych dyrektorom aspektów ewaluacji, szczególnie metodologii i narzędzi zbierania informacji. Opisane w niej przykłady bezpośrednio dotyczą szkół, a nie przedszkoli, jednak bez trudu można te zagadnienia przełożyć na sytuację przedszkolną.


Klemens Stróżyński

W przeszłości nauczyciel, dyrektor Wojewódzkiego Ośrodka Metodycznego w Poznaniu. Ostatnio pracownik Kuratorium Oświaty w Poznaniu.

Od 2008 r. na emeryturze. Rzeczoznawca MEN ds. podręczników szkolnych, współpracownik Centralnej Komisji Egzaminacyjnej oraz Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli. W roku 2008/2009 członek zespołu ekspertów powołanych przez MEN ds. opracowania projektu reformy nadzoru pedagogicznego.


Podstawa prawna

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 7 października 2009 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (DzU 2009 nr 168, poz. 1324).

 

Artykuł pochodzi z publikacji „Asystent Dyrektora Przedszkola”.
 

Wasza ocena: 2.5
Oceń:
następna poprzednia
 
Nasze strony:
Księgarnia Wydawnictwa Raabe Edupress - Czasopisma dla nauczycieli Instytut Raabe - Szkolenia dla nauczycieli Twoje Lekcje Wydawnictwa Pastoralne Freebooki - darmowe publikacje
Nasze portale:
Dyrektorium - Platforma Zarządzania Szkołą PortalPrzedszkolny.pl - Z myślą o dyrektorze przedszkola Pastoralis - od księży dla księży SpecPiel.pl - testy specializacyjne dla pielęgniarek
Eksperci w Oświacie 2010. Copyright by Dr Josef RAABE Spółka Wydawnicza Sp. z o.o.
Realizacja: Ideo Powered by: CMSEdito