Newslettery

Newsletter

edublog

polekcjach

Bank Wiedzy

Nowości wydawnicze

.
Bajki o emocjach dla najmłodszych

Bajki o emocjach dla najmłodszych

Modelka czy piosenkarka - kim w przyszłości zostanie Amanda...
zamów reklamę

W tym miesiącu w szkole

Ładowanie…

Zobacz więcej »

Kalendarz oświatowy
2014 - Październik
Po Wt Śr Cz Pt So Nd
 
   
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
   

W tym miesiącu pamiętaj o:

zobacz wszystkie wydarzenia

Ksiegarnia taniej

Polecamy

 
23.02.2011

Humor i dowcip w wystąpieniach publicznych cz.III

Humor i dowcip w...

 

Co ludzi śmieszy

 

Śmiech jest niezbywalnym obszarem ludzkiej aktywności. Od dawna wiemy, że śmiech ma podłoże fizjologiczne i psychologiczne. Nie na darmo Arystoteles stwierdził, że spośród istot żyjących śmieje się jedynie człowiek. 

 

Różne typy poczucia humoru
Dla wielu osób śmieszne bywają zarówno zjawiska błahe, jak i te poważniejszej natury. Śmieszne bywają slapstickowe gagi w rodzaju obrzucania się tortami czy przewracanie się na skórce od banana, ale i śmieszne dla niektórych bywają na przykład cudze nieszczęścia czy niepowodzenia. Dla tego rodzaju humoru na pewno nie ma miejsca w publicznych wystąpieniach. Jest natomiast miejsce dla dowcipu wycelowanego w kwestie dość obojętne i oczywiste, jak na przykład pogoda czy prawa fizyki. Ktoś mądrze powiedział, że komizm nie istnieje poza sfera ludzką i tylko ludzką, za przykład podając krajobraz, który bywa piękny, wzniosły czy uroczy, ale nigdy śmieszny. Dowcipy ze zwierzętami w tle tylko dlatego bywają śmieszne, że widzimy w ich cechach nasze własne przywary. Dowcip, w którym nie sposób doszukać się złośliwości pod adresem kogokolwiek czy czegokolwiek, też jest użyteczny w interesujących nas sytuacjach.

 

Dowcip ma być radosny, życzliwy, bo tylko taki zarówno mówcy, jak i jego słuchaczom nie przyniesie ujmy. Humor ma sens tylko wtedy, gdy niesie wyzwalający z negatywnych emocji śmiech. Śmiech jednoczący mówcę i jego słuchaczy.

 

Nie ma prostych recept
Teoretyczne rozważania nad naturą dowcipu z góry skazane są na niepowodzenie. Chociażby z tego względu, który uniemożliwia przewidywalność reakcji otoczenia na manifestacje naszego poczucia humoru. Podejmowane próby subtelnych analiz śmiechu, poczucia humoru, dowcipu, rzadko kończyły się wnioskami w postaci gotowych przepisów na sposoby rozśmieszenia większej grupy osób. A z takimi właśnie grupami mają do czynienia ci wszyscy, co z racji pełnionych funkcji czy urzędu muszą przemawiać publicznie, mając to niejako wpisane w ryzyko zawodowe.

 

Parafrazy czyli przekształcenia
Jeden z takich przepisów rzec by można niemal kulinarnych, podaje w swej rozprawie o śmiechu francuski filozof Henri Bergson. Pisze mianowicie, że zawsze będzie śmieszne (…) powiedzonko, ilekroć wtłoczymy coś niedorzecznego w formę wyrażenia uświęconego zwyczajem. Cóż takiego miał na myśli cytowany myśliciel? Posłużmy się więc przykładem jakiegoś znanego przysłowia, chociażby tego, wedle którego tonący brzytwy się chwyta. Samo w sobie oczywiście śmieszne nie jest, bo traktuje o pewnym zdesperowaniu naszych bliźnich, którzy znaleźli się w nieciekawej dla nich sytuacji. Parafrazując cytowane przysłowie, pewien znany satyryk powiedział tonący brzydko się chwyta. Zamiana jednego słowa powoduje efekt humorystyczny, a zachowuje sens wypowiedzi. Oczywiście takich kombinacji jest dużo więcej i widać wyraźnie, jak wdzięcznym materiałem dla zręcznego dowcipu mogą być znane przysłowia czy cytaty.

 

Sprowadzenie przenośni do dosłownego znaczenia
Innym zabiegiem dość prostym, aby móc wywieść z niego bezwzględnie obowiązującą formułę, jest sprowadzanie znanych powiedzeń do ich dosłownego, częstokroć niezauważalnego w codziennym użyciu znaczenia. Mówi się na przykład, że potrzeba jest matką wynalazków. Wyobraźmy sobie publiczne wystąpienie związane z uroczystym otwarciem nowoczesnego zakładu czy wytwórni. Załóżmy również, że w otwieranym zakładzie produkowane będą wysokiej jakości kosmetyki, których formułę i skład opracowała jego właścicielka. Wskazanie tej osoby jako matki produkowanego wynalazku wywołać musi na twarzach zgromadzonych uśmiech. Przykłady można by mnożyć, ale każdy przecież zna wystarczająca ilość przysłów czy powiedzeń, aby twórczo je modyfikować.

 

Efekt śmieszności
Innym dość dobrze przetestowanym chwytem wywołującym śmieszność, choć najmniej w porównaniu do wyżej wymienionych skutecznym, jest tak zwane odwrócenie, stosowane często i gęsto przez kabaretowych artystów. Zamiana miejsca podmiotu z dopełnieniem nadaje zdaniom nowy, zamierzony komicznie sens. Podobnie bywa ze słownymi kalamburami, które opierają się na grze wyrazami o podobnym znaczeniu.
Efekt śmieszności otrzymamy również, kiedy zwrotu lub wyrażenia pierwotnie uroczystego i podniosłego użyjemy w odniesieniu do kwestii błahych, lub odwrotnie. W regułach sztuki retoryki mówi się wtedy o zamianie stylu podniosłego na pospolity lub na odwrót. To tak, jakbyśmy o kwestii drobnej, niezbyt istotnej, informowali, stosując mowę wysoką, charakterystyczną dla spraw poważnych, np. rozpoczynając zdanie od słów powiadam Wam.

 

Wrogowie śmiechu
Na zakończenie warto wspomnieć o kilku kwestiach związanych z tym, co będąc przeciwieństwem humoru i dowcipu, skutecznie obniża poziom akceptacji mówcy przez słuchaczy.
Jednym z największych wrogów śmiechu bywa wzruszenie i dlatego dowcip wykluczyliśmy bezwzględnie z uroczystości czy zgromadzeń związanych z tragicznymi wydarzeniami, kataklizmami czy pogrzebami. Użycie żartu w takiej sytuacji byłoby negatywnie odebrane przez słuchaczy.
Jednym z przeciwieństw humoru jest również nieadekwatna do sytuacji nienaturalna powaga mówcy, którą niebezpiecznie cienka linia oddziela od tego, co kolokwialnie określa się nadęciem czy bufonadą. Znalezienie się w takiej sytuacji może wywołać śmieszność, ale niezamierzoną. Wtedy ironiczne uśmieszki audytorium są wymierzone w mówcę i szkodzą jego wizerunkowi.

 

Refleksje końcowe
Mowa, która jest podstawowym narzędziem mówcy, tylko dlatego potrafi miejscami być dowcipna, ponieważ jest jedną z form ludzkiej komunikacji, w której odbija się nasze człowieczeństwo. Śmiech wydobywa na jaw oraz modyfikuje w pożądany przez nas sposób skostniałe i z pozoru nienaruszalne wzory, przydając im żywego, a przez to ludzkiego blasku. Odróżniając śmiech i jego pożyteczne funkcje od zwykłego i nagannego najczęściej złośliwego wyśmiewania, widzimy wyraźnie jego humoru we wzmacnianiu treści komunikatu przekazywanego przez mówcę. Pewne kwestie, na których zaakcentowaniu mówcy szczególnie zależy, mogą i powinny być wzmacniane przez dowcip i ironię. Śmiech w wydatny sposób wspomaga efektywność naszych słów.
Podstawowym nośnikiem treści komunikatu jest oczywiście słowo, ale nie zapominajmy o arsenale towarzyszących słowom środków. Komunikat dociera do odbiorców tym skuteczniej, im większą sympatię i aprobatę słuchaczy zdobywa mówca. Nie zapominajmy o dobrym wrażeniu, na które składa się nasz strój, sposób bycia i mowa ciała.
Poczucie humoru jest wysoko oceniane w kontaktach interpersonalnych. Przemówienie na żywo niewątpliwie jest formą takiego kontaktu. Bez żadnych wątpliwości jest to kontakt trudniejszy dla mówcy niż słuchacza. Ale trudności są po to, aby je przezwyciężać. W ich skład wchodzą bez wątpienia bariery komunikacyjne, niesprzyjające warunki techniczne, cechy osobowościowe mówcy, trema. Oczywiście przesadą byłoby poczucie humoru traktować jako skuteczne remedium na wszystko. Ale niewątpliwie pozwala ono wyżej wymieniony katalog utrudnień uczynić znośniejszym. Ostatecznie jedno z porzekadeł śmiech utożsamia ze zdrowiem. Na pewno coś w tym jest.

 

Mateusz Wierzbicki

 

Fragment artykułu pochodzi z publikacji "Wystąpienia publiczne na każda szkolną okazję".

 

POLECAMY:

Humor i dowcip w wystąpieniach publicznych cz.I

Humor i dowcip w wystąpieniach publicznych cz.II

Budowanie koalicji na rzecz uczniów zdolnych

Wasza ocena: 5.0
Oceń:
Nasze strony:
Księgarnia Wydawnictwa Raabe Edupress - Czasopisma dla nauczycieli Instytut Raabe - Szkolenia dla nauczycieli Twoje Lekcje Wydawnictwa Pastoralne Freebooki - darmowe publikacje
Nasze portale:
Dyrektorium - Platforma Zarządzania Szkołą PortalPrzedszkolny.pl - Z myślą o dyrektorze przedszkola Pastoralis - od księży dla księży SpecPiel.pl - testy specializacyjne dla pielęgniarek
Eksperci w Oświacie 2010. Copyright by Dr Josef RAABE Spółka Wydawnicza Sp. z o.o.
Realizacja: Ideo Powered by: CMSEdito