start

Minister edukacji narodowej Katarzyna Hall ogłosiła pod koniec kwietnia konkurs Szkoła obywateli dla dyrektorów szkół o nagrodę im. Anny Radziwiłł za działania na rzecz społeczeństwa obywatelskiego.
 

Specjalnie dla Czytelników SEDNA Pani Minister udzieliła wywiadu, w którym przedstawia pomysł i cele konkursu.

Pani Minister, jak powstał pomysł na zorganizowanie konkursu „Szkoła obywateli”?

Są dwa powody ogłoszenia konkursu akurat w tym momencie. Po pierwsze obecny rok szkolny ogłosiłam Rokiem Historii Najnowszej w polskiej oświacie. Zwracamy w nim szczególną uwagę na ważne rocznice, a tak się akurat składa, że w tym czasie świętujemy sporo okrągłych rocznic z ostatniego stulecia. Zaczynaliśmy rok szkolny od 70. rocznicy wybuchu II wojny światowej, potem było 20-lecie powołania rządu Tadeusza Mazowieckiego, za kilka dni będziemy świętować 20. rocznicę pierwszych wyborów samorządowych, a zakończymy, można powiedzieć, symbolicznie – 30-leciem porozumień sierpniowych. Są to ważne rocznice, na które można i trzeba w szkole zwracać uwagę. Ten konkurs ma być zwieńczeniem tego roku.
Konkurs nosi imię Anny Radziwiłł i to jest właśnie ta druga kwestia związana z pomysłem na jego zorganizowanie. Niedawno minęła pierwsza rocznica śmierci Anny Radziwiłł, a my chcemy zwrócić uwagę na Jej przykład życiowy i postawę osoby, która przez całe życie robiła bardzo wiele na rzecz zaangażowania w życie publiczne. Anna Radziwiłł starała się wpłynąć na zmiany w edukacji, i jako autorka programów, podręczników historii, i jako dyrektor szkoły. Poznałam ją w roku 1989, kiedy to została już wiceministrem edukacji. Od tego czasu kilkakrotnie, bądź jako wiceminister, bądź jako doradca, stała u boku kolejnych ministrów. Niedawno miałam okazję uczestniczyć w spotkaniu poświęconym Jej pamięci i słuchać wspomnień Jej uczniów i współpracowników z czasów wcześniejszych. Wszyscy wspominali Ją jako osobę, która miała wizję edukacji, która twierdziła, że każdy z nas - chcąc nie chcąc - jest wychowawcą i swoją postawą, zachowaniem wpływa na postawy młodych ludzi.

Dlaczego adresatami konkursu są dyrektorzy szkół, a nie wszyscy nauczyciele?

Chcemy, żeby konkurs w szczególny sposób zwrócił uwagę na rolę dyrektora szkoły.
Dużo mówimy o podstawie programowej, o wychowaniu, mamy określony stan prawny, według którego szkoła powinna mieć program wychowawczy, ale tak naprawdę często nie zwracamy uwagi na fakt, że to właśnie od dyrektora zależy, w jaki sposób taki program powstanie. Można wyciągnąć zakurzony egzemplarz zapożyczony z innej szkoły i na użytek wizytacji powiedzieć „proszę, tu mamy jakiś program wychowawczy”. Ale może też ta praca być autentyczna, można zorganizować całą społeczność szkolną, zmobilizować i skupić wokół siebie nauczycieli, wychowawców, rodziców i wspólnie zastanowić się, jak sprawić, żeby ta szkoła naprawdę solidnie wychowywała, jak zaprosić do współpracy organizacje pozarządowe, lokalny samorząd.

Szkoła powinna być zarządzana tak, żeby obchodziło ją również to, co się dzieje za jej płotem, żeby wspólnie myślano nad tym, do czego wychowujemy. Wiadomo, że przykłady tej współpracy i działań będą różne, ale zależy nam na tym, żeby w każdym regionie wybrać osoby szczególnie aktywne, pokazać dobre praktyki i wyróżnić dyrektorów, którzy - być może - czerpią w swojej pracy inspirację z działań takich osób jak Anna Radziwiłł. Dyrektorów, którzy – tak jak Ona – poprzez swoje życie, postawę bezinteresowności, misję służby publicznej, mogą być inspiracją dla innych.

 
Jedno z kryteriów oceny w konkursie brzmi - „wyróżnienie za tworzenie tradycji szkoły w oparciu o wartości patriotyczne”. Pani Minister, jaką definicję patriotyzmu chciałaby polska szkoła XXI w. przekazać młodym ludziom? Co znaczy być patriotą w dzisiejszych czasach – otwartych granic, życia i czerpania jednocześnie z wielu kultur?

Myślę, że jesteśmy głęboko zakorzenieni w naszym języku, kulturze i czym poważniejsze sytuacje kryzysowe nas dotykają, tym bardziej to poczucie narodowej wspólnoty jest silniejsze.
Wychowujemy młodych ludzi do wyzwań współczesności, do obecności w Unii Europejskiej, ale przecież jednocześnie uczymy też polskiej historii, polskiej kultury. Dlatego ważne jest, by tę pracę wychowawczą w dzisiejszym świecie mądrze organizować.
Oczywiście, priorytetem Unii jest otwartość, pewna mobilność, ale przy koniecznej jednoczesnej dbałości o zachowanie kontaktu z kulturą i językiem kraju pochodzenia. Wszyscy powinniśmy mieć świadomość, że to jest ta nasza wartość – nasza kultura, język i to mamy do zaoferowania Europie. Powinniśmy mieć poczucie dumy z naszej kultury i dorobku. Unia będzie silna, jeśli będzie umiała doceniać wszystkie narody. Możemy być i patriotami polskimi, i europejskimi jednocześnie. Jedno drugiego nie wyklucza, a wręcz może wzmacniać.

Co muszą zrobić dyrektorzy chcący wziąć udział w konkursie?

Na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej znajduje się pełny zestaw informacji i przygotowanych pytań, na które należy odpowiedzieć. Chodzi o to, żeby przedstawić, co w konkretnej szkole pod kierunkiem dyrektora się dzieje, żeby zaprezentować wizję lidera i pokazać, że jego szkoła jest rzeczywiście otwarta, współpracująca z innymi, dba o elementy edukacji obywatelskiej.

Pozostaje nam gorąco zachęcić wszystkich dyrektorów do udziału w konkursie i podzielenia się swoim dorobkiem w tym obszarze…

Chodzi właśnie o to, żeby dyrektorzy spróbowali pokazać swoje atuty, a także dorobek swoich szkół. Dyrektor jest przecież liderem lokalnej aktywności i twórcą zespołu, którym kieruje.

A wiemy, że nic w szkole nie zacznie się dziać, jeśli dyrektor nie zapoczątkuje zmian

Oczywiście! Trzeba mieć świadomość, że nic się nigdy nie bierze samo z siebie - to lider wszystkich skupia. I czasem chwaląc się sukcesami szkoły, trzeba pochwalić się też swoim dorobkiem, bo szkoła jednak dyrektorem stoi.
Chcemy zachęcić dyrektorów do dzielenia się swoimi doświadczeniami, a tych najlepszych wyróżnić. Mam nadzieję, że kiedy już wybierzemy grono laureatów, państwa miesięcznik też chętnie ich przedstawi i opisze ich działania.

Z przyjemnością. Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiała: Joanna Szczęsna - redaktor prowadząca

Szczegółowe informacje o konkursie dostępne na stronie: www.men.gov.pl

Wywiad pochodzi z czerwcowego numeru SEDNA.